Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

HET OVERHEIDSBEDRIJF.

Door Mr: V. H. Rutgers.

Krachtens getroffen arbeidsverdeeling blijft in dit rapport de vraag, in hoever het exploiteeren van bedrijven dcor staat of gemeente aanbeveling verdient, buiten bespreking. Zulke bedrijven zijn er, en zullen er blijven; en buiten de genoemde vraag leveren zij punten genoeg op wier bespreking op het Christelijk Sociaal Congres belang heeft.

Wat een overheidsbedrijf is, valt niet gemakkelijk te zeggen.

Vooreerst omdat al meer overgangsvormen opkomen tusschen het overheidsbedrijf en het vrije bedrijf. De naamlooze vennootschap kan zijn de vorm waarin een zuiver overheidsbedrijf zich hult; b.v. wanneer als aandeelhouders alleen optreden gemeenten, wier ingezetenen bij het bedrijf belang hebben. Maar het kan ook voorkomen dat in een naamlooze vennootschap tot exploitatie van een bedrijf van algemeen mut naast openbare lichamen ook particulieren als aandeelhouders optreden. Op zulke bedrijven kan dan eenigermate van toepassing zijn wat voor openbare bedrijven geldt; of zij zelve overheidsbedrijven te noemen zijn is niet steeds duidelqk.

AnderzijdB is de grens nog moeilijker te vinden tusschen overheidsbedrijven en andere takken van openbaren dienst. Schier iedere tak van staatsdienst kan administratief als een bedrijf worden ingericht en in allerlei opzicht als bedrijf worden behandeld. Het onderscheidend kenmerk ligt niet in het bestaan van afzonderlijk finantiƫel beheer; want ook een gasfabriek wier uitgaven en ontvangsten over de gewone gemeentebegrooting loopen is overheidsbedrijf. Dat kenmerk is niet te zoeken in het privaatrechtelijke der rechtsbetrekkingen, die het bedrijf in het leven roept; want private rechtsverhoudingen komen bij iederen tak van openbaren dienst voor, en kunnen ook waar van een bedrijf geea sprake is overheerschend zijn. Evenmin mag in het gericht zijn op winst bet kenmerk van het openbaar bedrijf worden gezocht; men denke slechts aan de landsdrukkerij, aan de artillerie-inrichtingen, aan gemeentelijke distributiebedrijven. Men kan ook niet als bedrijf onderscheiden die openbare diensten, welke ook door particulieren zouden kunnen worden waargenomen; dan zouden onderwijs, koloniaal beheer, openbare verlichting, gemeentereiniging, gemeentebegraafplaats bedrijven uitmaken; zelfs kunnen particulieren het innen van belastingen als bedrijf overnemen, een politie-bedrijf uitoefenen zooals de particuliere veiligheidsdiensten bewijzen, aan de oorlogvoering bedrijfmatig deelnemen door kaapvaart.

Allerlei tak van dienst kan als bedrijf worden beschouwd of ook niet, zoo markt- en veilingwezen, havens, dokken en kaden, distributie van levensmiddelen.

In het algemeen zou kunnen gezegd worden, dat die takken van dienst welke rechtstreeks uit het oefenen van het overheidsgezag voortvloeien,

Sluiten