Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Over het beheer van openbare bedrijven wordt menigmaal in ongunstigen zin geoordeeld. De Overheid exploiteert economisch minder goed dan particulieren, zoo luidt de aanklacht.

Naar die aanklacht moet worden geluisterd, niet alleen omdat haar meerdere of mindere gegrondheid van betegkenis is voor de vraag of een bepaald bedrijf al dan niet door staat of gemeente zal worden ter hand genomen, maar ook omdat de critiek waardevolle lessen kam inhouden voor het beheer van overheidsbedrijven.

Drie gronden! zijn het vooral, waarom het overheidsbedrijf niet economisch zou exploiteeren.

Vooreerst is er de groote moeilijkheid' om goed personeel te krijgen, vooral voor de leidende plaatsen. De wijze van benoeming is daaraan schuld, waarbij te vaak politieke factoren en persoonlijke begunstiging een' schade ■ iijke rol spelen; ook die moeilijkheid om ongeschikte elementen te verwijderen; en eindelijk de weinige aantrekkingskracht die de karig bezoldigde dienst van het staatsbedrijf heeft voor de eerste krachten, die in het particuliere bedrijf welstand en rijkdom kunnen verwerven.

Het valt niet te ontkennen dat er voor de klacht grond is. Maar men hoede zich voor overdrijving. Ook het particulier bedrijf kent leiders, die niet door talent, maar door erfopvolging of door de gunst vam een meerderheid van aandeelhouders hun plaats verwierven. Ook daar is het niet zelden moeilijk of onmogelijk ongeschikten te verwijderen, wanneer zij niet genoeg eergevoel hebben om van een plaats te verdwijnen waar zij niet langer worden! begeerd. En anderzijds zullen ook in staatsdienst leidende ambtenaren, wien wordt te verstaan gegeven, dat op hun medewerking niet langer prijs wordt gesteld, niet zelden zonder strijd vrijwillig verdwijnen. En ook zijn er niet weinigen, die voor hun persoon en gezin boven de aanlokkelijke maar onzekere tantièmes de voorkeur geven aan de eervolle positie die de staatsdienst, die de leiding van een overheidsbedrijf medebrengt. Het gaat niet aan zonder meer de zoodanigen voor de leiding van een bedrijf minder geschikt te verklaren. Het openbare bedrijf zal niet steeds op de besten de hand kunnen leggen; maar het is niet wel vol te houden, dat particuliere gasfabrieken), waterleidingen, mijnbedrijven, electriciteitsondernemingen over het algemeen beter leiders hebben dan diezelfde ondernemingen wanneer zij van staat of gemeente uitgaan.

Een andere grond, waarom het openbaar bedrijf minder economisch zou werken dan het particuliere, is dat de winzucht als prikkel ontbreekt. De koopmansgeest, die het eigen bedrijf tot bloei brengt, werkt in het overheidsbedrijf niet. De vrees voor persoonlijk verlies, de hoop op winst, houdt niet van dag tot dag, van uur tot uur, de oogen open. Kleine voordeelen bij het inkoopeni, die niet alleen in een lagen prijs bestaan maar ook in allerlei leveringscondities, gaan verloren. Een bereikbare bezuiniging bij het gebruik van grondstoffen wordt niet, of te laat, ontdekt. Kostprijsberekeningen; worden bij wijziging van détails niet met de grootste bereikbare snelheid herzien. En de rechte ondernemingszucht wordt door

Sluiten