Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

te brengen en van daar uit weer de geheele bevolking te voorzien. Intheorie lijkt ook dit zeer rationeel en het zou dit ook zijn, indien wij te doen hadden met eene weinig samengestelde, op eene beperkte oppervlakte gevestigde, maatschappij en de opbrengst der productie op een gegeven oogenblik uit het productieproces te voorschijn kwam. Voor een groot deel is die productie echter eene hjet geheele jaar door nu eens sterker dan weer langzamer vloeiende bron, waaruit een gedeelte der bevolking zich bovendien onmiddellijk zelf voorziet. Het gevolg daarvan is — dit hebben de oorlogsjaren wel zeer duidelijk geleerd —, dat het vrijwel ondoenlijk is met voldoende juistheid de hoeveelheid producten te bepalen, die in eene bepaalde periode beschikbaar komen en het aantal personen, dat daarvan moet worden voorzien.

Het vrije verkeer heeft een aanpassingsvermogen aan steeds wisseïëndèvooruitzichten; de overheidsdistributie mist uit den aard der zaak dit aanpassingsvermogen doordien er volgens vaste voorschriften moet worden gehandeld.

Bij de overheidsvoorziening berust de verantwoordelijkheid voor den goeden gang van zaken bij betrekkelijk zeer weinigen. Deze personen kunnen zeer bekwaam, zeer ijverig en zeer nauwgezet zijn; zij kunnen niettemin maar zeer weinig zelf doen en zelf zien.

Bij de vrijheid van het bedrijf is de verantwoordelijkheid over duizenden producenten en handelaars verdeeld. Fouten, door hen begaan, strekken tot hun eigen schade, buitengewone zorg en toewijding tot bun eigen voordeel.

Hier ligt het groote geheim, waardoor aan het vrije bedrijf gelukt, wat het overheidsbedrijf niet kan. Hier ligt ook de oorzaak, waardoor veel, wat de Overheid doet, zoo duur wordt.

Men make zich daarom geen al te groote illusies omtrent de goedkoopte der producten onder het systeem der directe overheidsleiding. Tot voor den oorlog produceerde onze landbouw goedkoop. De arbeidsloonen waren laag en de ondernemerswinst was betrekkelijk gering.

Gaat men op den voet, zooals wij nu twee jaren hebben bijgewoond, de productiekosten vaststellen, dan zal men op een behoorlijk loon en eene redelijke ondernemerswinst moeten rekenen, zoowel bij de productie als bij de distributie.

Bij de vrijheid van bedrijf stelt ieder zich tevreden met wat de markt hem toekent. Bij het systeem der overheidsdistributie heeft de vaststelling van prijzen, loonen en winsten plaats door onderhandeling. Ieder maakt daarbij zijne rekening op. De producent eene rekening der productiekosten, de arbeider van de kosten van zijne huishouding, de handelaar van de kosten en het risico van zijn bedrijf enz. Nu ligt het in den aard der zaak, dat ieder zooveel mogelijk naar zich toe tracht te halen en hij moet het al heel bont maken, als het onredelijke van zijne eischen kan worden aangetoond. Maar zelfs als bij belanghebbenden dit streven niet voorzit en zij geheel te goeder trouw zijn, komt men toch tot te hooge cijfers.

De oorzaak ligt hierin, dat rekening wordt gehouden met wat men zoa

Sluiten