Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

maar in stede dat de ongelijkheid op economisch gebied verminderde, begon zij steeds sterker te spreken. De omwenteling bevestigde de Ongelijkheid der fortuinen. Werd het kapitaal vóór het coalitie-verbod nog eenigszins belemmerd in zijn sterke uitzetting, daarna was het de weg bereid tot algeheele overwinning. De sterksten onder de patroons maakten gebruik van den toestand en plukten alle voordeelen van de verbetering der arbeidsmethoden, welke in de lucht zat. Zij konden stoom en machine alras aanwenden om hun positie ongemeen te versterken. De nationale industrie, straks de wereld-industrie, kwam op, en kon onbelemmerd beslag leggen op alle menschenl-materiaal, hetwelk een ondergeschikte positie in de samenleving innam. De Staat was slechts een rechtsinstituut tot bloote bescherming van zuiver individualistisch optreden. Alle organische samenhang van mensch tot mensch was vernietigd. In den strijd van industrie tegen industrie kon niet gerekend worden met de eeuwige bestemming van den mensch. Het terugkeeren tot de te kwader ure verlaten gemeenschapsgedachte, uitvloeisel der Schepping, zou slechts van den heilloozen weg kunnen afbrengen en toch tegelijk voldoening schenken aan het verlangen naar steeds grooter cultiveering van de gansche samenleving.

En toen is die hardnekkige kamp begonnen, om de leer van het koude individualisme, zoowel in de politiek als in de maatschappelijke beweging van den troon te stooten, opdat er een Staat zou verrijzen, waarin het ethische element recht van meespreken had, en een Maatschappij ware op te bouwen, waarin de mensch naar den aard zijner bestemming in organisch verband kon leven. De strijd, die met een1 aanvankelijke overwinning is geëindigd, waar geen genoegen meer genomen wordt met een negatieve taak van den Staat, maar eeni positieve er aan toegevoegd is geworden; waar in de maatschappelijke samenleving de organisatie van stand naast stand zich al meer begint te ontplooien.

Maar de kroon op het werk is nog niet gezet. De arbeid van intellectueelen met die van practici zal hand aan hand moeten gaan, opdat wij ons het gebouw duidelijk voor oogen kunnen stellen, waarin, zoover een zondige wereld zulks mogelijk maakt, de beginselen uit Gods Woord zijn gerealiseerd. De roeping van Staat en Overheid eischt, een teer onderwerp als het is, een voorzichtig toetsen, wikken en wegen. En het vereenigingsleven in de Maatschappij moet uitgroeien tot een economische bedrijfsorganisatie, waarbij elke stand recht krijgt op de plaats, hem toekomend, om naar den eisch der Christelijke solidariteit elkaar niet te benauwen, maar aan te vullen. Alleen met het proces, hetwelk leiden kan tot meer of minder tot volmaking gebrachte bedrijfsorganisatie, houden wij ons hier op.

De vakbeweging der arbeiders heeft in den loop der laatste jaren haar invloedssfeer aanmerkelijk kunnen uitbreiden. Hoe meer dit geschiedde, hoe meer ook de stand der patroons tot organisatie werd gebracht, en het dus werd een onderhandelen en accordeeren van groep met groep. Betroffen de eischen der arbeiders eerst slechts enkele eenvoudige bepalingen uit de arbeidsvoorwaarden, thans wil men bij het vaststellen van deze

Sluiten