Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

was mogelijk, zoolang de Staat met den menschen aangeboren recht van solidair optreden bleef verbieden.

De strijd in de maatschappij tusschen de idee der gemeenscha)) en het individualistisch dogma begon. Het collectief begrip, hetwelk te kwader ure was verlaten, begon weer bekoring uit te oefenen. Het viel niet gemakkelijk de geesten om te zetten. De liberalistische economie van Adam Smith en de zijnen zat vastgeworteld in de hoofden van politici en van machthebbers op economisch gebied. De laatsten hadden er zijde bij gesponnen, konden zich, als dan gewoonlijk zoo gaat, niet indenken, hoe het toch goed zou gaan, als zij hun hervorragende plaats moesten inruimen, en de eersten geloofden werkelijk nog, dat de harmonie best eenmaal zou worden gezien, als het zedelijk en verstandelijk peil der individuen maar flink ging 3tijgen. Deze ontwikkeling was de groote schat, waaruit het menschdom op zijn reistocht voldoende kon putten voor al zijn schakeeringen.

Ondanks deze vasthoudendheid is de kamp gewonnen: geloochend kon niet, dat de vooruitgang van industrie en handel was betaald met een hooger prijs, dan ooit verantwoord kon worden: stoffelijke, en wat meer is, g e e s t e 1 ij k e armoede was als een zwarte schaduw neergestreken op landen en volken. Het volksgeweten verdroeg dit niet langer. Bijna instinctmatig — want van een de verre toekomst beschijnend economisch program was geen sprake — keerde de Maatschappij den rug toe aan het individualisme en stuurde weer aan op solidarisme, onbewust wat hier eenmaal uit zou kunnen groeien.

De organisatie der werklieden ving haar zegetocht aan. Eerst in deni vorm van alge rn^e ene werklieden vereenigingen; daarna de collega's uit hetzelfde bedrijf verzamelend in v a k vereenigingen. Eerst beproevend allen, die hetzelfde vak beoefenden, in hetzelfde verenigingsverband te brengen, daarna zich splitsend naar de onderscheidene beginselen, wat geen wonder mag heeten, wijl de beginselen nu eenmaal de wereld beheerschen em verwerpers van den klassenstrijd nu eenmaal door gansch andere motieven worden geleid, dan de aanhangers van het klassenstrijdevangelie. Maar daarna toch weder de onderscheiden deelen vaak samenvoegend, als een beslist economisch doel valt te benaderen, gelijk ze allen ook weer samenbrengt, als het gebouw der bedrijfsorganisatie moet worden opgetrokken.

Organisatie is voor de arbeiders een gevleugeld woord geworden. Het heeft bij duizenden de hoop wakker geroepen op eene toekomst vol idealen, maar het heeft ook anderen het hoofd doen schudden over de aan den dag tredende zucht om door het getal macht uit te oefenen. Het dient als een toovermiddel voor politieke avonturiers, om tot in de hoogste colleges door te dringen, en het maakt scheiding, waar vroeger eendracht bloeide. Het heeft talrijken een blijder leven doen intreden, maar ook niet weinigen gebracht in een stemming van ontevredenheid en wrevel. Een bloem, waaruit honing en venijn is te halen.

En zoo kan er reden zijn om de vraag te stellen, vooral in onze dagen,

Sluiten