Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

denkvermogen. In theorie zou misschien nog wel een spel mogelijk zijn, waarbij alleen de gedachten werkten, en bv. het geheugen het resultaat dier gedachten vasthield, maar in de praktijk komt het toch daar op neer, dat er iets te verzetten, te verschuiven, te verleggen, iets neer te werpen, iets weg te nemen valt. Neem kaartspel, dammen, domineeren, schaken, neem zelfs sommige van die impassibele spelen der Oosterlingen, waarbij men b.v. kalm zit af te wachten, waar een aan een draad gehangen spin op een bord met cijfers zal neerkomen, altijd is of komt de mensch toch nu en dan in beweging.

Welnu, de kunst die sport of spel afbeeldt, is dus altijd een kunst die den mensch in beweging geeft. De monumentale kunst der Egyptenaren, die de rust, de wijze, ernstige rust van den mensch in contemplatie weergeeft, kent zulke afbeeldingen nauwelijks: ze kent die alleen in haar kleinere, illustratieve en satirieke uitingen, zooals op papyri. Maar men kan nog veel verder gaan, en verklaren, dat een van oudsher veel beoefende kunstsoort vanzelf nooit, in geenerlei periode, iets van sport of spel weergeeft: de portretkunst. Zoodra de geportretteerde iets doet, een handeling verricht, is zijn beeltenis niet langer een zuiver portretj maar wordt een genre-stuk. Zoo zijn de schakers van Lucas van Leyden, hoe mooi en doordringend ze ook elk voor zich getypeerd zijn, geen portretten in den strikten zin van het woord, zij zijn in actie, en die handeling is voor het geheel even gewichtig als, ja nog belangrijker dan, hun persoon. In het voorbijgaan dient nog opgemerkt dat de schilder blijkbaar zelf niet schaakte, daar het spel op tafel een volkomen onmogelijken stand der stukken geeft. In een primitieven en vooral Hollandschen meester is deze onnauwkeurigheid buitengewoon vreemd.

Maar, zal men zeggen, als men nu bijvoorbeeld van iemand te paard zittend een portret schildert, zooals Van Dijck, Velasquez, Potter dat in bekende gevallen hebben gedaan; is die beeltenis dan geen portret? Zoodra de actie waarlijk weergegeven is, zou ik willen zeggen, is het kunstwerk al dadelijk eenigszins aan het genre-achtige verwant; maar, wat er hier meer op aan komt: het kan nooit als typeering van het rijden gelden, en zou dus geen dienst kunnen doen als voorbeeld van behandeling van paardensport.

De kunst heeft slechts in bepaalde perioden zich bezig gehouden met de beweging, en vooral met de natuurlijke actie.

Nemen we bijvoorbeeld de historie-schildering, die zoekt naar een zekere dramatische voordracht, en wel — totdat Delacroix met de

Sluiten