Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

maatschappelijke verwording, ook in het kwaad, de verwisseling van middel en doel —; wat tijdverdrijf was geweest, werd algemeene mondaine verplichting, werd distinctiemiddel, als de wolvenjacht. Dat deze zedelijke ontbinding gepaard ging met een overmatig in acht nemen der vormen, stemt volkomen overeen met het wezen van iedere verwordende maatschappij. Lord Chesterfield klaagt in zijn brieven over die ongelooflijke reserve, waardoor de opmerkzame toeschouwer ook bij de scherpste attentie niet ontdekt „wie bij wie" hoort. En denken we aan de aardige opmerking van Anatole France, als hij ons in „Les Dieux ont soif" madame Rochemaure voorstelt, met haar jongen aanbidder achter haar staande, in correcte houding, doch de hand op de leuning van 'haar stoel. „A quoi 1'on pouvait voir que la Révolution était accomplie, car, sous 1'ancien régime, un homme n'eüt jamais, en compagnie, touché seulement du doigt le siège oü se trouvait une dame...

Dit alles moeten we wel in het oog houden, om te beseffen wat „Héloise" beteekende!

Rousseau's heldin heeft als jong meisje een minnaar, maar als getrouwde vrouw blijft ze haar echtgenoot trouw, met dien minnaar dagelijks om zich heen. Een volkomen omkeering van de heerschende moraal. Want dit alles beteekent: de vrije persoonlijkheid behoudt, zoolang ze zich niet uit eigen besluit gebonden heeft, het recht zichzelf te geven aan wien ze wil. Heeft ze zich daarentegen gebonden, zoo blijve ze trouw — niet aan een van buiten af ingesteld „sacremerut", met aan een maatschappelijke instelling — maar aan het eigen besluit en woord. Hier spreekt de algemeene zedeleer van het ethisch-geneigde individualisme van den tijd, scherp geformuleerd in Kant's „Categorischen Imperatief", waarvan zich ook Schiller immers zulk een bewonderend aanhanger heeft getoond. Stel u-zelf de

Sluiten