Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

maar wel dat hij in het menschelijk hart legde den eeuwigen drang om het Goede te betrachten en het Booze te verwinnen, wetend dat die drang niets dan smart en wanhoop zonder eenig resultaat voor den mensch opleveren kan.

Waar een pas-verworven redelijk besef en een krachtig zedelijk bewustzijn, als Idealisme, drang naar waarheid en rechtvaardigheid elkaar in sterke gemoederen — zooals de Romantiek ze heeft opgeleverd! — ontmoeten, daar kloppen menschen aan de Hemelpoort en roepen God ter verantwoording — niet omdat de dingen zijn zooals ze zijn, maar omdat Hij den mensch tot een speelbal maakte, tot een dupe, hem verwachtingen in het hart legde, die niet vervuld kunnen worden, verschieten voortooverde, evenmin bereikbaar als de zonsondergang voor het kind dat smachtend de handen strekt — met de illusie dat ze wèl bereikbaar zijn. Dat Hij in zijn schepselen liefde en haat schiep voor datgeen waartegenover het een noch het ander voegt, daar ze Noodwendig zijn.

Noodwendigheidsbesef zonder krachtige „moral passion," als in Goethe, bespaart voor die wanhoop, laat den mensch zijn ongerept intellectueel genot — „moral passion" zonder Noodwendigheidsbesef bespaart ze evenzeer, laat den mensch zijn ongerepte illusies — maar in Hebbel en velen zijner tijdgenooten werkt het een tegen het andier in, en voert den mensch tst de toppunten van zijn twijfel en zijn vertwijfeling, zijn opstandigheid en zijn pessimisme.

Zoo we dan in deze enkele „thema's" getracht hebben, te schetsen, wat de zelfbezinning beduidt voor dit eerste geslacht van zich-bezinnenden — want Ibsen noemden we vooral vergelijkenderwijs en ook om te doen zien, hoe dezelfde problemen blijven doorwerken, den mensch

Sluiten