is toegevoegd aan uw favorieten.

Christensocialisme en S.D.A.P.

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schen hun zijn, maar omgekeerd hun maatschappelijk zijn hun bewustzijn bepaalt.

„Mijne dialektische methode — zoo heette het in 1873 verder — is in den grond niet slechts onderscheiden van de Hegeliaansche, maar lijnrecht aan haar tegenovergesteld. Voor Hegel is het Denkproces, hetwelk hij zelfs onder den naam van Idee in een zelfstandig wezen verandert, de schepper van de werkelijkheid, die slechts zijne uitwendige verschijning vormt. Bij mij is omgekeerd het ideëele niets anders dan het in het menschelijk brein omgezette en overgeplaatste materiëele". En na met eenige woorden, die hemzelf niet minder eeren, Duitschlands grootsten denker geëerd te hebben '), vervolgt hij: „Het mystieke element, dat de dialektiek uit de handen van Hegel ontvangt, belet geenszins, dat hij hare algemeene bewegingsvormen voor het eerst volledig en bewust heeft blootgelegd. Zij staat bij hem op het hoofd. Men moet haar ondersteboven keeren om den rationeelen kern in het mystieke omhulsel te ontdekken"2).

En zoo verstaan wij, dat deze „verkeerde" dialectiek op de klacht:

„„Er zijn bovendien eeuwige waarheden," zooals vrijheid, gerechtigheid, enz., die alle maatschappelijke toestanden gemeen hebben. Het communisme evenwel schaft de eeuwige waarheden af, het schaft den godsdienst af, de moraal, in

') Een vaak onder sociaaldemocraten zoowel als christensocialisten voorkomende minachting van wijsbegeerte zou zeker afkeuring vinden in de oogen van Marx, die in bovengenoemd verband schreef: „Ik beleed openlijk de leerling te zijn van dien grooten denker". — Engels besloot de voorrede van: De ontwikkeling van het socialisme van#utopie tot wetenschap (1882) in denzelfden geest aldus: „Wij duitsche socialisten zijn er trotsch op dat wij afstammen niet alleen van Saint Simon, Fourier en Owen, maar ook van Kant, Fichte ■en Hegel" (vert. J. F. Ankersmit, blz. 5).

2) Het Kapitaal j, blz. XIX—XX.