Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

van werkwoorden, het instrumentatief door / uitdrukt. Het F. zou, in Tombul. termen, den bezem i-tëpi noemen, «iets waarmede geveegd wordt», terwijl het Tombul. zulk een substantief door reduplicatie uitdrukt. Het middel door 't Jav. aangewend, om instrumentatieven als Tombul. i-tëpi te vormen, bestaat in de aanhechting van ake, akën; een geheel ander middel dus, doch het Jav. komt in zooverre met het Tombul. overeen en wijkt in zooverre van 't F. af, dat eene uitdrukking als di eressake beteekent, «er wordt mede gesneden», maar nooit «mes». Het staat intusschen verder van 't F. af, in zooverre het ook een geheel ander middel gebruikt dan i.

In 't Ibn. wordt het prefix, i nog veel ruimer toegepast dan in 't Tombul., want het vormt zoowel werkwoordelijke als nominale afleidingen. Een voorbeeld van de eerste soort is: ibbunang-na ngudjdji in-ipamutul na nira, met dat mes van hem sneed hij hun den hals af; eig. «dat mes van hem werd gebruikt om hun den hals er meê af te snijden». De naamwoorden met i duiden in 't algemeen aan dat waarmede, waardoor, waarom of waarvoor iets geschiedt; dus i p a m u t u 1, waarmede onthalsd wordt1; ipabba 1 o t, waarom geranseld wordt; ipangua, voor wien iets gedaan wordt2. Ook dient z om de wijze hoe iets geschiedt aan te duiden; i-lalakad, gewone wijze van gaan. In 't Iloko drukt het ook den tijd wanneer uit: i-dadatëng, tijd van komen. In tegenstelling tot het F. bezigen de Philippijnsche talen i slechts bij abstracta; eigenlijk gezegde werktuigen, zooals «mes», of dgl. worden er niet mede te kennen gegeven.

Het spraakgebruik van het Tag. komt overeen met dat van 't Tombul. en Ibn. Bijv.: iyang palakul ai iputul-mu nitu, d.i. «hak het af met dezen bijl» 3. Zeer gewoon ook in abstracta, als ikinapadakip, dat waarom zich heeft laten vatten; ipinanganak, (tijdstip) dat gebaard is 4.

In geen taal is de samenhang tusschen de verschillende functies van 't voorvoegsel, oorspronkelijk voorzetsel i, zóó duidelijk als in 't Sangirsch. I-tenda bijv. is niet enkel «om afgeschut te worden», maar ook «wordt

1 Zonder eenig ander voor- of achtervoegsel worden zulke woorden meestal slechts als Imperatief gebruikt.

s Ygl. de Cuevas, Arto(185-l), § 76, vg. waar do i ten onrechte als praesensteeken wordt voorgesteld, in strijd met de voorbeelden en met de juistere beschouwing, § 139.

3 "Vormen als iputul kunnen alleen als imperatief gebruikt worden, en in zooverre wijkt het Tag. gebruik af van 't Tombulusch, waarin ze wel is waar ook meestal in den imperatief staan, maar niet noodzakelijk.

4 Zie de Totanes, Arte (1865), § § 114en232; het ipinanganak itong sangol, p. 6 van 't op den Arte volgend Manual, houd ik voor een taalfout; het behoorde nitong te wezen. Het is een vaste regel dat het Indon. in dergelijke gevallen een substantiefconstructie bezigt; bijv. Tombul. witi wale ni Petrus pinasungkullan-nai, in 't huis van Petrus hebben wij elkander ontmoet (Niemann's Bijdr., 1866, bl. 76).

Sluiten