Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tui in dezelfde verhouding staat, wat den vorm betreft, als rambut 1 tot vuti.

Of in F. dui, Lat. singuli, i te vergelijken is met het synoniem, an, bijv. in Jav. i d j en 2, is onzeker.

Overgaande tot de behandeling der transitieven op i of an, acht ik het, tot voorkoming van misverstand, niet overbodig er aan te herinneren dat de benaming van «transitief» in Roorda's Javaansche Spraakkunst uitsluitend op deze ééne soort van transitieven wordt toegepast. Die benaming, het is niet te ontkennen, heeft meermalen aanleiding gegeven tot misverstand: De werkwoorden op z'of an zijn eigenlijk samengestelde werkwoorden, en tevens transitief, gelijk zooveel samengestelde werkwoorden in de Arische talen het zijn, maar ze kunnen geen aanspraak er op maken de eenigste transitieven te wezen. Indien men ze met alle geweld wilde sorteeren en met een etiketje voorzien, zou men ze locatiefwerkwoorden kunnen heeten, doch beter is het hun in 't geheel geen bijzonderen naam te geven. Xiet op den naam komt' het aan, maar op eene heldere voorstelling van hetgeen zulke samengestelde werkwoorden krachtens de bestanddeelen waaruit ze samengesteld zijn kunnen en moeten beteekenen.

Bij deze soort van transitieven zijn in O. J., Bat., N. J. de rollen tusschen an en z zóó verdeeld, dat het eerste optreedt bij de meer naamwoordelijke passiefvormen, d. i. bij de zoodanigen die gevormd zijn met een infix of nietvoornaamwoordelijk voorvoegsel, alsook bij afgeleide naamwoorden ; het laatste, i, in alle overige gevallen. In 't Mak. en Bug. is het eigenlijk evenzoo 3; Sund. en Day. bepalen zich uitsluitend tot an; dePhilipp. talen, 't Sang. en Tombul. maken deels een zeer beperkt, deels in 't geheel geen gebruik meer van z. Voor 't F. kan men als algemeenen regel stellen, dat -an gebruikt wordt in 't actief, behalve waar het object, onmiddellijk volgende, bestaat uit een persoonlijk voornw. of eigennaam, of wel geheel onbepaald is, want in deze laatste gevallen, gelijk ook in alle andere niet vermelde, wordt -i vereischt. Derhalve: tarongi is «gevraagd worden», rairfi «gezien worden», doch onder bepaalde omstandigheden ook «vragen» en «zien» (trans.), taronga, r a i a zijn altijd actief. Zoo ook is kai, gezegd worden, doch kaya (d. i. kai -j- a), zeggen. Tot nadere verduidelijking van den regel mogen de volgende uitgekozen volzinnen strekken.

De vertaling van Matthaeus 2, 4: «he demanded of them» luidt: «sa ta-

1 De toegevoegde nasaal komt ook voor in Jav. rëmbulan, van wulan.

2 F. dukadukali is met alleen adj., zooals boven vermeld, maar tevens subst., evenals het grondwoord duka (uit dukal). Men zou geneigd zijn hieruit op te maken dat hier en daar i en a n regelloos elkaar vervangen.

3 Voor nadere bijzonderheden zie men Matthes, Boeg. Spr. (1875), § 62 en § 109.

Sluiten