Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ngan. Aki leeft nog als voorzetsel in 'tTonseasch aki, aan, naar; Tont. asi (voor atji, daar de k in dezen tongval vóór en achter eene i palataal wordt); Tond., met voorslag: waki. Een kortere vorm van dit aki is F. ki, naar, tot, aan, met (in ki-na); Mao. ki, naar, aan, bij, in betrekking tot; Sam. ï (verward met i). Eene sterkere uitspraak (Guna) van k i is Mong. ko i1; voorts Pamp. ke, als synoniem van kan, in de naamvallen der voornaamwoorden : ke tamo, aan ons (incl.); ke kata, aan of van ons, Tag. kan ita; doch Pamp. ook kan ako, aan mij, evenals Bis. kan akon. Akan is overbekend uit het Maleisch als voorzetzel; de kortere vorm kan is gebruikelijk in Pamp. en Bis. Het Ponos. verbindt pleonastisch kan met ki tot kongki, aan, in beteekenis = Mong. koi, en Tons. aki; daarnaast bezit het eene afleiding van k i in m o n g i, eig. «gaande naar». Het Jav. heeft ake (Mad. agi), en akën, dichterlijk ook kën, enkel als affixen behouden. De gewone vorm in 't O. J. is ak ën, na klinkers ook kën, doch akan was ook in gebruik. Welke van beide: akan of akën als de meest oorspronkelijke vorm moet beschouwd worden, laat zich vooralsnog niet uitmaken; zeker is het dat beide overoud zijn; wat a k ë n (k ë n) betreft, volgt zulks uit de overeenstemming tusschen Bat. kën (naar hedendaagscheuitspraak: Tob.hon), O.enN. J. akën, en Sund. kön. Met ake, en nog nauwkeuriger met Mad. agi, komt overeen F. aki; met akën, Mal. akan daarentegen F. aka. Het Sam. bezit alleen 't eerste affix, in den vorm van -ai; 't Mao. -aki, gewestelijk ake.

Het F. en Jav. hebben van de twee synoniemen, die beide gelijkelijk hun ten dienste stonden, een verschillend gebruik gemaakt. Eerstgenoemde taal neemt bij -a k i en -a k a geheel dezelfde regelen in acht als bij -i en -a; terwijl 't Jav. -ake voor 't Ngoko, enakën voor 't Krama bestemd heeft. De beteekenis van 't aanhechtselpaar is anders in beide talen volkomen dezelfde: de daarmede samengestelde, of wil men : afgeleide werkwoordelijke vormen geven een doen of lijden voor iemand, met iets of iemand; een gebruiken tot of als iets; een toevoegen aan eene bestaande hoedanigheid, te kennen. In 't Sam. is 't gebied van -al in zeker opzicht nog uitgebreider, in zooverre het de -i der wederkeerigheidswoorden meestal door -ai vervangen heeft; bijv. fe-losi-ai, elkander benijden; fe-è.in-az, elkander opeten; f e - i t a n g-aè, elkander haten; fe-langon-a^, elkander verstaan; enz., in al welke gevallen het F. 't voorvoegsel vei en t aanhechtsel -izou vereischen. Nu en dan staan ook in 't Sam. ai en iin dergelijke woorden naast elkander, zonder eenig verschil in beteekenis; o. a. fe-lawelawa-i, zich in elkander strengelen, niet verschillende van fe-

1 Het hiermede identische F. ke komt alleen als bijwoord «hier» voor; en in verbinding met aangehechte woordjes: ke-a, ke-ri, daar.

Sluiten