Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Niet van alle met a beginnende werkwoorden kan men met zekerheid zeggen of ze al dan niet het prefix hebben. Bijv. ango, maken, verschilt uiterlijk niet van ango, gedaante, voorkomen, fatsoen, Fi. yango of ango, gedaante, figuur,Jav. wangun, voorkomen,fatsoen;Oj. amangun, maken, verrichten; ook Nj. Is nu 't wkw. ango in werkelijkheid één met het substantief, of is het ontstaan uit a ango, dat ango (in schrift niet te onderscheiden) zou opleveren? tenzij men aanneemt dat uit a' + ango zou moeten voortkomen aan go, met hiaat. Zoo zijn er nog enkele werkwoorden, waarbij men in twijfel kan staan, doch de overgroote meerderheid heeft duidelijk het prefix a of naar omstandigheden e, gelijk eget, edel, groeien, Erom. zonder voorvoegsel teli. Over 't algemeen is in Erom. het met A. a overeenkomende voorvoegsel o nog maar zeer zelden bewaard gebleven, bijv. in orïngi, hooren, Fut. an dëngi, doch heeft het niet meerde oude beteekenis; het is, gelijk in'tNj. een louter phonetische voorslag geworden. In het Tana, waarin de gutturale triller r wordt, gelijk in Wango, Fagani, Duke of York, Mota, Nufoorsch, Bat., Mal., treft men ettelijke werkwoorden met het overeenkomstige prefix aan; o.a. raregi, verhooren, ramuki, overtreden, rupu, maken.

Aha, ahe, (oh-). Dit pref. schijnt tot het vorige in dezelfde verhouding te staan als Iloko aga tot ag en Tomb. maha tot mah, die te kennen geven dat de handeling in den stam vervat een poos duurt of zich over zekere ruimte uitstrekt, en, bij verdubbeling van den stam, steeds voortduurt of zich herhaalt'. Een voorbeeld in 't A. is a h p o i, uit a h a p o h i, slaan met de vlakke hand ; vgl. Mota v u s, Motlav w u h, Saa r a p u s i, Merlav v u s i, Arag wehi, slaan, Nengone wose, binden; met verdubbeling van den stam a h p o i p o i, in de handen klappen. Blijkbaar hetzelfde als a h p o i p o i is oh po i po i 2, in de handen klappen. Juist deze reduplicatie versterkt mij in de meening dat aha = Iloko aga is, want in deze taal vindt men het zelfde terug;bijv. agabungabunga beteekent «draagt steeds vrucht.» Het begrip van herhaling ligt ook in ahpeto «to grow a second time», peto vermoedelijk uit wetwi. Aheled zeilen, wellicht uit aha, welks tweede a e werd onder invloed der volgende lettergreep of doordat ze toonloos werd in de lettergreep vóór de geaccentueerde, en 1 ed = Fi. 1 arfa, Bug. 1 ad ja, Jav., Mal. enz. layar, Mao. lare, Tag., Bis. layag, Malag. lay, zeil. Aheled zou dus niet volmaakt hetzelfde uitdrukken als Oj. alayar, Mal. bërlayar, maar een duratief zijn, tenzij in he een ander prefix, nl. Mal. për steekt.

A met nasaal. Van dit prefix dat in 't Oj., Nj., Makass. het imperfectieve

' Voor nadere bijzonderheden zie Lopez, Compendio ydioma Ylocano (1792), p. 38.

- Ohpoihpoi bij Inglis is een wan vorm.

Sluiten