Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

leiding tot heftige disputen. Victor Margueritte citeert een uitlating van Albert Thomas: „Si nos amis du ministère n'étaient pas intervenus pour la défense de Paris, Paris aurait été peut-être abandonné" i. Die vrienden, waarop hij zinspeelt, zijn de socialisten Guesde en Sembat; bij de hervorming van het ministerie (26 Augustus) zijn zij ter wille der union sacrée daarin opgenomen. Later heeft Briand zich duidelijker dan Thomas over hun rol uitgelaten. Hij vertelt, hoe Gallieni in den ministerraad kwam betoogen, dat Parijs systematisch werd verwaarloosd door het G.Q.G.; om niet aan verwoesting ten prooi te vallen moest Parijs volgens de opperste legerleiding tot open stad verklaard worden. Millerand bevestigde zulks: „Oui, Paris ne doit pas être défendu. C'est 1'avis du Quartier Général." Maar Guesde kwam in verzet. „\ous allcz abandonner Paris, paree que vous croyez que vous éviterez le pillage. Vous voulez protéger les maisons des riches; vous vous en remettez a 1'armée ennemie. Mais le jour oü les troupes allemandes défileront dans les faubourgs, de toutes les fenêtres d'ouvriers partiront des coups de fusil. Et je vais vous dire ce qui arrivera: votre Paris sera brülé." Door deze krachtige taal van den socialistischen minister zou het besluit zijn gevallen, dat de hoofdstad verdedigd moest worden 2. Voor zoover ons bekend ontbreken in officiëele publicaties en mémoires nadere bevestigingen of uiteenzettingen op dit punt. Poincaré noteert den lsten September, dat Millerand Joffre nadrukkelijk op het hart bindt „de ne pas perdre de vue la nécessité de défendre Paris, nécessité morale, politique et internationale" 3. Dat lijkt een zijdelingsche bevestiging van hetgeen boven over Joffre en de hoofdstad werd gezegd. Maar leest men Millerands brief van 1 September aan Joffre, dan voelt men zich toch niet gerechtigd tot deze conclusie.

Wie ook achter de schermen mogen geageerd hebben en

1 Victor Margueritte, Au Bord du Gouffre. Aoüt-Septembre 1914 (Paris 1919) p. 236 n. 1, zonder vermelding van bron.

2 Fernand de Rrinon, Impressions de Genève (in de Revue de Paris van 1 Oct. 1930).

3 L.c. V p. 231.

Sluiten