Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

vatting te brengen; de terugtocht moet nog verder naar het Zuiden worden voortgezet. Maar ten onrechte zegt Joffre in zijn Mémoires1, dat in het Engelsche plan den vijand alle vrijheid ten aanzien van Parijs werd gelaten — dat kan men toch bezwaarlijk uit de geciteerde alinea's lezen; integendeel, meer dan Joffre zelf wenscht French een onmiddellijke vleugelaanleuning bij Parijs. Raadselachtiger is zijn idee omtrent den rechter vleugel; hier schijnt iedere aanleuning overbodig, daar immers, zooals hij zegt, de lengte der verdedigingslinie moet afhangen van de mate waarin men haar kan bezetten met voldoende diepte om effectieve tegenstooten te kunnen ondernemen! Aan de mogelijkheid eener vijandelijke manoeuvre op een anderen vleugel dan waar hij zich zelf bevindt schijnt French niet gedacht te hebben.

Frenchs plan moet wel voornamelijk beschouwd worden als een bewijs van goeden wil en als een middel om Joffre uit zijn tent te lokken. Als zoodanig kon het ook zijn werking hebben op Kitchener, wiens verschijnen op de Britsche ambassade een einde maakte aan het gesprek van French en Millerand.

Met welke gevoelens Sir John den Engelschen minister van Oorlog tegemoet trad is uit hetgeen voorafging reeds gebleken; hij zag in hem wel allereerst een mededinger, die op onduldbare wijze zich wilde mengen in de directe leiding der operaties. Kitchener van zijn kant kwam met het ernstig besef, dat de te nemen besluiten beslissend voor het geheele verloop van den oorlog en de Engelsch-Fransche samenwerking zouden zijn. Een ooggetuige, die beide maarschalken beschrijft, laat uit hun uiterlijke houding hun verschillende praeoccupatie spreken. Kitchener is kalm, bedachtzaam, zichzelf volkomen meester, de personificatie van den leider; French daarentegen geprikkeld, opgewonden, bruusk2. Twee standpunten, twee temperamenten ook, tegenover elkaar.

Toen Kitchener den wensch te kennen gaf zich persoonlijk op de hoogte te stellen van den toestand der troepen zag

2 P. 363; men houde ook in het oog, dat Joffre juist een nieuwe algemeene instructie had uitgegeven.

2 Huguet p. 101.

Sluiten