Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

French zijn ergste vrees bewaarheid; het onderhoud kreeg daardoor een toon, die de aanwezigheid van getuigen minder gewenscht maakte: Kitchener noodigde zijn partner daarom naar een ander vertrek, voor een gesprek onder vier oogen.

Van een bepaald, inter arma moeilijk te bereiken standpunt bezien, kan alle menschelijk leven en bedrijf een karakter van noodwendigheid vertoonen, dat aan onze woorden van lof of blaam den adem beneemt. Ook wie dit standpunt niet als het steeds en eenig juiste erkent wordt somwijlen erheen gedreven. Dan krijgt Sir John bij zijn bezoek in Parijs bijna iets aandoenlijks. Dapper was hij den strijd, bij Mons, begonnen; maar hij had zoo geducht geleden en zich zoo vereenzaamd gevoeld, dat hij voorloopig den strijd opgaf en de Franschen aan hun lot overliet. Juist in die omstandigheden moest het alles voor hem waard zijn zich geruggesteund te weten door de eigen Regeering. En nu was Kitchener overgekomen! Dat leek toch op een motie van wantrouwen. Frenchs moreel trok zich terug op de laatste redoute: het vertrouwen van zijn mannen te velde. En ook die laatste toevlucht dreigde nu door Kitcheners bezoek bij de troepen

ondermijnd te worden.

French toonde zich later zeer voldaan over zijn onderhoud met Kitchener. Hij schrijft: „Lord Kitchener realised his mistake and left Paris that night"i; een bezoek aan het front heeft hij niet gebracht, mede onder invloed van Sir Bertie, die Frenchs gevoeligheid op dat punt volkomen begreep2. Het schijnt, dat dit voor French het gewichtigste resultaat der conferentie is geweest. Maar ook Kitchener had van zijn standpunt geen vergeefschen reis ondernomen. Dienzelfden avond nog zond hij French een afschrift van het telegram, waarin hij aan de Regeering verslag uitbracht van het resultaat zijner bemoeiingen en waarin werd te kennen gegeven, dat de Engelsche troepen, samenwerkend met de Fransche, in de gevechtslinie zouden blijven, onder voortdurende zorg op de flanken gedekt te zijn. Kitchener voegde er voor French

1 1914 p. 101.

2 The Diary of Lord Bertie 1914—1918 edited by Lady Algernon Gordon Lennox (London 1924) Vol. I p. 25-26; Vol. II p. 331.

13

Sluiten