Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

verdwenen documenten meer noodig sinds Joffre's Mémoires de door kolonel Pont op 30 Augustus vastgelegde richtlijn voor de verdere operaties1 hebben openbaar gemaakt. De nummering der instructie van 1 September moet op een misverstand berusten, dat verklaarbaar wordt uit de volgende omstandigheden: het G.Q.G. verplaatste zich op 1 September van Vitryle-Fran§ois naar Bar-sur-Aube; de instructie werd door een tweede echelon van het G.Q.G., dat tijdens de verhuizing in Vitry was achtergebleven, geëxpediëerd naar de legercommandanten; op de minuut van het stuk, dat overigens geheel met inkt is geschreven, vindt men het nummer (4) met potlood ingevuld 2.

Maar al kan men op dit punt niet meegaan met Joffre's critici, in menig ander opzicht is het begrijpelijk, dat de instructie weinig vleiende commentaren heeft uitgelokt. Van een ongetwijfeld door velen (door Gallieni en wellicht ook door French) verwachte heldere uiteenzetting der bedoelingen van het G.Q.G. is geen sprake, integendeel, het schijnt zelfs, dat Joffre zich opzettelijk hult in een nevel van vaagheid, die zijn bedoeling moet verbergen, maar die ook dienstig kan zijn om het ontbreken van een bepaald plan te maskeeren! Men is geneigd het laatste te veronderstellen, wanneer men bij Joffre zelf de volkomen ongemotiveerde verklaring leest waarom zijn repliek op Frenchs voorstel zoo weinig licht gaf over zijn eigen plannen: hij wil vooral niet te veel zeggen, „afin de ne pas dévoiler encore la forme définitive que je comptais donner a la manoeuvre"3! Een verklaring? Neen, een herhaling met andere woorden van de zaak die men opgehelderd zou willen zien en daarom een welsprekend bewijs voor de these, dat Joffre het met zichzelf nog niet eens was over den definitieven vorm zijner nieuwe manoeuvre — hetgeen overigens in de gegeven omstandigheden begrijpelijk was. Toen Joffre zijn nieuwe instructies uitgaf, wist hij nog niet in hoeverre hij op Engelsche medewerking zou kunnen

1 Cf. h.1. p. 151.

2 Ik dank deze inlichting aan generaal Azan, chef du Service historique de 1'Armée, te Parijs.

3 Mémoires I p. 364.

Sluiten