Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tion pourrait s'exercer plus efficacement sur la rive droite de ce fleuve, entre Marne et Seine. Votre gauche, appuyée a la Marne, étayée par le Camp Retranché de Paris, serait couverte par la garnison mobile de la capitale qui se portera a 1'attaque dans la direction de 1'est par la rive gauche de la Marne."

Hieruit blijken twee dingen. Vooreerst, dat Joffre in principe vasthoudt aan zijn oorspronkelijk plan; maar verder ook, dat hij de mogelijkheid in het oog houdt van een veranderd dispositief op den linker vleugel. Van een bespoedigd offensief blijkt niets; hij blijft bij de lignes choisies en de forces réunies en suggereert alleen de wenschelijkheid, dat de Engelschen niet zóó ver zouden terugtrekken als aanvankelijk in de bedoeling had gelegen. Klucks zwenking begint dus een rol te spelen in zijn overwegingen, tot spoed dwingt zij hem vooralsnog niet.

Copy van dezen brief ging naar Gallieni. De gouverneur van Parijs had zich, op 3 September, maar vóór hem Klucks zwenking gemeld was, schriftelijk tot Joffre gewend met de vraag, welke rol hij bij de a.s. operaties aan de mobile troepen van Parijs had toegedacht; Gallieni had namelijk de order van Millerand ontvangen, waarbij ook de stelling van Parijs onder Joffre's bevel werd geplaatst i. Joffre antwoordde hierop met de zending der Note van 2 September (opnieuw een bewijs, hoe terughoudend hij zich tegenover Gallieni gedroeg: de legercommandanten hadden dit stuk anderhalf etmaal eerder ontvangen) en met de zending van een officiëelen en een persoonlijken brief met copie van het schrijven aan French. In den persoonlijken brief staat o.a.: „Dès maintenant, une partie des forces actives du général Maunoury peut être poussée vers 1'est comme menace de la droite allemande, afin que la gauche anglaise se sente appuyée de ce cöté" 2. De beteekenis dezer aanwijzing moet men niet overschatten; het gold hier slechts een troepenverplaatsing, geen offensief, ten einde French tegemoet te komen en de vijandelijke flank te

1 Cf. hJ. p. 202.

2 Joffre, Mémoires I p. 377; deze brief is niet te vinden in het Fransche stafwerk.

Sluiten