Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

geheim, onnaspeurlijk eenvoudig, door bepaalde groepeering der onderdeelen. Een gebouw suggereert ons het diepste, alleen door 'n bepaalde groepeering van onderdeelen, door 'n bepaalde opeenvolging van vlak, verticaal en horizontaal, licht en donker. Kunst suggereert ons ontroering door groepeering der onderdeelen vanuit bepaalde ontroering. In alle kunst is een verborgen leven, een vibreeren en een schrijden. Elk onderdeel is verantwoord vanuit de innerlijke deiningen, vanuit ebbe en vloed der ziel, in cultuurperioden ebbe en vloed in alle zielen.

Wanneer de Gothische kathedraal een overbouwde weg is naar het allerheiligste, dan weerspiegelt de verticaal gemodelleerde Gothische ruimte de innerlijke rijzingen en dalingen van den Gothischen mensch op dien weg. En zoo zijn alle levende ruimten weerspiegelingen van lichaams- en zielsbewegingen van den erin verblijvenden mensch. Deze bewegingen weerspiegelend, weerspiegelen ze het geheim des levens en den verborgen zin ervan, die, hoezeer verschillend verklaard, toch voor allen één is en alle verstand te boven gaat.

Dit alles slaat echter in hoofdzaak op de heerschende ruimten en wat zij vertolkt. Daarnaast blijven de dienende ruimten, de ruimten voor het leven van allen dag en op hun beurt karaktervol door de wijze, waarop ze dit leven weerspiegelen. Zij verhouden zich tot de heerschende ruimten, zooals een kernachtig volkslied zich verhoudt tot een Passion van Bach. Het is niet de taak der dienende ruimte het allerhoogste en diepste uit te spreken, het is echter nog veel minder haar taak banaal of oppervlakkig te zijn. Levend en gezond als het goede volkslied, zoo moet de dienende ruimte zijn en het gebouw, waaraan ze het aanzien geeft.

Zes-en-twintig-honderd jaar geleden schreef Laotse, dat muren met ramen en deuren het huis vormen, maar de ruimte ertusschen het wezen van het huis bepaalt. Dat was een zeer diepe uitspraak. Maar even diep was ook de Chineesche uitspraak over het wezen van 't rythme. Rythme, luidt deze uitspraak, is de symboliseering van het geheim des levens. Zij sluit aan bij een moderne definitie. ,,Rythme is lenige beweging met pulseerende stuwing." (Dr. Schoenmakers.) Rythme is een bewegingsreeks, waarbij elke volgende beweging al in de voorgaande is verondersteld. Het geheim der kunst is een rythmisch geheim.

Sluiten