Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

van de drie. Hij heeft sprookjes weten te illustreeren als niemand anders. Zijn Joodsche aard, bevrucht met Scandinavische herinneringen, uitte zich in werken, die de stoutste fantasieën overtroffen. Ondanks zijn vaardigheid in het interieur bleef zijn bouwen „schilderen". Ook hij werkte van buiten naar binnen, alles wat hij doet is uiterst persoonlijk. Daardoor was ook hij niet een begin. Integendeel, met zijn dood nam de Amsterdamsche school een einde. Alle mogelijkheden, liggend in zijn lijn, had hij uitgebuit, daar lag niets meer achter. Bijna tegelijk met hem stierf De Bazel en ook van De Bazel kan worden gezegd, dat hij zijn eigen mogelijkheden uitgebuit heeft. Ook het voortbouwen op De Bazel is, ondanks den schijnbaren eenvoud van zijn beste werk, niet mogelijk. Achter dezen eenvoud leeft een ingewikkelde gedachtengang, leven ingewikkelde methoden, meetkundig mystieke constructies, die navolging voor den jongere zeer moeilijk maken.

Door het verscheiden van De Klerk bleef de Amsterdamsche bouwkunst zonder aanvoerder en stuurloos achter. De nieuwe leiders ontbraken. De Berlage van de Beurs bleek de grootste Berlage te zijn geweest. Bij allen eerbied, dien de grijze bouwmeester Berlage ondervindt, kiezen zeer weinig jongeren hem op grond van zijn later werk tot hun meester. Zij, die hem tot hun meester kiezen, kiezen den Berlage van de Beurs of de Beurs van Berlage als uitgangspunt. Om den Berlage van nu is het stil geworden, al kwam de algemeene erkenning nog

niet lang geleden voor hem. , . .

Maar ja, kunstenaars zijn het knapst en t grootst, als zij nog net niet beroemd zijn. De algemeene roem beteekent in wezen

vaak een degradatie. , Cx i

In Amsterdam bleven „talenten achter. Menschen als Staal, alleen sterk in 't gevolg van een grooten leider. In Berlage s qevolg Berlagiaanscher dan Berlage, bij het opkomen van De Klerk .. strevend naar diens soepelheid. Na diens verscheiden invloed van Theo van Doesburgh ondergaand, die voor de bouwkunst der Amsterdamsche school nooit éen goed woord over heeft gehad. Zich nu handhavend op een „tusschenniveau": tusschen De Klerk en een smaakvol kubisme; zeer knap, zeer geroutineerd en toch zonder diepere beteekenis.

Tusschen Staal en Dudok is verwantschap. Dudok kwam van zijn Leidsch Dagblad-Scheepvaarthuisstijl tot het smaakvol kubisme van zijn Hilversums raadhuis. Hij is wel eens gekenschetst als een vierkante De Klerk (De Klerk had een voor-

Sluiten