Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ongerijmde. Hoe immers stelt men zich de seniele aftakeling en het sterven van maatschappijen economisch voor? Moet de aftakeling worden gekend aan economische kwijning? Doch welk recht heeft men om deze als de nadering van het einde, niet als een voorbijgaande zwakte te beschouwen ? Gij ziet: er is keuze van medische parallellen. En de maatschappelijke dood? Hij is een onding, zoolang er menschen zijn ; het romeinsche rijk is ten onder gegaan, maar samenlevingen van menschen zijn in Italië, in Spanje, in Gallië, in Germanië blijven bestaan.

Deze vergelijkingen zijn echter toch niet geheel uit den booze, al hinken zij geducht. Ook mank gaan is een vorm van gaan, die iets verder kan brengen. Houden wij de parallel dus nog een oogenblik vast.

Indien er nimmer zieke menschen waren geweest, zou er misschien nooit een wetenschap van de menschelijke lichaamsverrichtingen zijn ontstaan. En als een maatschappij zich onbehaaglijk gaat voelen, dan vragen haar denkers zich af, waaraan dit ligt.

De economische wetenschap reactie derhalve op economische misstanden, kind van den nood. Maar, uit de feiten die zij wil verklaren en gaarne verhelpen, geboortig, is zij bij deze feiten, die inmiddels alweer door andere zijn achterhaald, noodwendig achter. Reeds dit inzicht kan bijdragen tot begrip van haar impopulariteit, als nieuwe feiten ons komen overrompelen en overstelpen, die de wetenschap de grootste moeite heeft aanstonds te boeken, te verwerken en te begrijpen.

Tijden van economische ontreddering herinneren — weer zoo'n uiterlijke analogie — aan individueel tot wanhoop leidende ziektegevallen of aan tijden van epidemieën. Dan komen de wonderdokters in tel. Zielkundig is dit begrijpelijk; ook kan de psychologische werking, die van den wonderdokter uitgaat, wel eens een keer baat brengen. Zoo hoort men thans wel om economische dictaturen roepen. Op deze van zijn zorgen te kunnen afwentelen, reeds dit geeft een gevoel van rust. En ongebeurlijk is ook hier niet, dat de blinde greep gezegend wordt of de vis medicatrix naturae aan de maatschappij herstel en den sterken man, die misgreep, onverdiende lauweren bezorgt.

Er is medische, er is ook economische kwakzalverij. De maat-

Sluiten