Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de barbarenlanden, met hun eeuwige vechtpartijen, koopen. Doch met Germanië liep het mis en zelfs in Britannië ondervond men hoe woest en gevaarlijk de noordelingen zijn. Zoo stegen tenslotte de slavenprijzen enorm. Men is toen een anderen weg ingeslagen. In plaats van slaven gebruikte men halfvrije boeren. Dit systeem, op de Gallische landgoederen reeds in gebruik, werd uitgebreid. Men gaf een slaaf een stukje land, waarvan hij de opbrengst tegen zwaren cijns zelf gebruiken mocht. Met heel hard werken kon hij met vrouw en kinderen net rondkomen. Daar hij trouwen kon — en moest, welke boer kan zonder vrouw ? — zorgde hij zelf voor zijn opvolger, en daar zijn land niet van hem hoorde, maar hij van het land (als hij wegliep, werd hij met den sterken arm teruggehaald), werkte hij harder en zorgvuldiger dan een slaaf; deed hij het niet dan leed hij honger. Men noemde die menschen kolonen, officieel " slaven der aardschol ". Dat de landbouw in hun handen toch niet zijn kon, wat ze onder vrije boeren geweest was, laat zich denken. Bovendien bezaten ze geen koopkracht en geen fiscale waarde. Hun jongere zonen nam men voor soldaten — elk landgoed moest een aantal leveren — maar het is te begrijpen, dat ze in hun zorgelijk bestaan het kinderaantal beperkten. De weerkracht des rijks daalde dus voortdurend, militair en financieel, terwijl de goederenomzet verminderde. De basis der stedelijke cultuur werd ondergraven. Er verrezen in sommige Gallische steden fraaie theaters en baden en men vond er vervaardigers van sierlijke Latijnsche redevoeringen en elegante conventioneele verzen ; maar dat was zoomin echte volksbeschaving als de mooiïgheden van een luxebadplaats.

Onder deze omstandigheden kunnen wij er ons niet over verwonderen, dat het bevolkingscijfer voortdurend daalde. Groote stukken land lagen weldra onbebouwd. Kwamen dan Germaansche stammen aan den grens, die land vroegen, dan bestond er geen bezwaar hun dat te geven. Ze werden kolonen, misschien

Sluiten