Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schap over Rome en den paus. De Duitsche bisschoppen behoorden tot de grootste leenmannen des rijks; een groot deel der domeinen en regaliën waren in hun hand. In Italië was alles anders. Afgezien van den aartsbisschop van Milaan was daar misschien geen prelaat van politieke beteekenis naast den paus. Wel bezat ook de Italiaansche kerk aanzienlijke goederen, doch meer in naam dan in feiten. In Italië behoefde de bodem niet, zooals in Duitschland, eerst ontgonnen te worden. Wat de kerk daar verwierf, was haar kant en klaar geschonken door den adel, die zich daarbij, gelijk overal in de Middeleeuwen, het collatierecht voorbehield, d. w. z. de benoeming van den geestelijke, die ervan profiteeren zou. Aldus ging het bij den eenvoudigen dorpskapelaan, aldus ook bij den voornamen kanunnik of koorheer, die ruime inkomsten trok uit de prebenden (fondsen) hem verleend, om hem in staat te stellen, ongestoord te bidden voor het heil der geloovigen, in de eerste plaats voor den schenker en zijn familie. Dit schijnt hem niet veel tijd gekost te hebben ; er waren althans geen grooter leegloopers en tijdverknoeiers, dan de kanunniken. Maar ook de priesters wisten zich dikwijls de moeilijkheden hunner ambten te verlichten; voor een derde van de inkomsten, aan hun kerk verbonden, konden ze licht een armen kapelaan vinden, die het werk voor hen deed, terwijl de pastoor zich elders vermaakte. Waarom zou hij ook niet? Jonger zoon, gewoonlijk uit een adelijk, althans gegoed geslacht, had zijn vader voor zijn toekomst gezorgd, door hem de plaats te koopen. De bezitter van het collatierecht beschouwde dat recht als een deel van de erfenis zijns vaders, zoo goed als een vischvijver of een molen. Waarom zou hij niet dengene benoemen, die het meeste bood ? Dat de aldus begunstigde het door zijn vader in de zaak gestoken geld terug poogde te krijgen, spreekt van zelf. Vooral wanneer hij ouder werd beleende hij broers en neven met de beste brokken, op de lichtste condities, zoo hij er bij zijn leven maar geen schade bij had.

Sluiten