Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tolheften en plukken der kooplieden. Althans de veel minder machtige Hollander durft zich telkens de volle grafelijke rechten over Zeeland aanmatigen en is er op den duur ook in geslaagd

ze te behouden.

Eerst de wol, toen de wolbewerking, was de rijkdom van Vlaanderen. Weldra werden groote hoeveelheden Engelsche wol ingevoerd, een hechte band tusschen beide landen, gewichtig voor beider geschiedenis. Het is niet te berekenen hoe het levenslot der menschen van Schotland tot Provence beïnvloed is door den stillen arbeid der Vlaamsche wevers. Meer oostelijk heeft ook het Maasdal van zijn waterweg geprofiteerd, al is de Maas ook weinig bevaarbaar. De oude zinkgroeven der Ardennen hebben te Dinant en Hoey een metaalindustrie doen ontstaan, die ook artistiek werkzaam is geweest. De nabijheid der \ laamsche markten bevruchtte natuurlijk het bedrijf der Maassteden. Uit den vreemde werd materiaal aangevoerd. Het koper, op den duur het voornaamste, kwam aanvankelijk uit den Harz, later meer uit Engeland.

Deze geheele belangrijke economische ontwikkeling behoort tot het geografisch complex Frankrijk-Engeland met Italië en de Oostzee als achtergrond. Wat had dat nog te maken met het Duitsche rijk?Terwijl de Duitsche keizers de handen vol hadden met den sisyphusarbeid, het rijk bij elkaar te houden, begon Frankrijk zich langzamerhand te consolideeren. Weldra let niemand meer op den loop der grenzen. De Nederlandsche gewesten, Vlaanderen vooraan, leven met de twee groote westelijke staten en herinneren zich slechts nu en dan dat er ook een Duitsche keizer is.

De feodale wereld heeft hare geestelijke uitdrukking laat gevonden. Het vruchtbaarst is zij geweest in den godsdienst, die ' haar nader staat dan aan de stedelijke commercialiteit. Het land-

Sluiten