Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

beheersching en uitbreiding der ervaring mogelijk door haar vast te leggen in typen en begrippen.

Hier moet ik in den verleden tijd gaan spreken. Niet dat het psychologisch proces thans anders verloopt. Maar de lectuur, de fotopagina en de bioscoop overstelpen het hedendaagsch publiek zoozeer met beelden, dat er een nieuwe toestand geschapen is, waarop wij nog geen kijk hebben. Ik bedoel daarom in het vervolg den vroegeren mensch. Deze vergadert, met behulp zijner fantasie, zijn indrukken in een aantal beelden. Bij " vrek " denkt hij zich een persoon met zekere gelaatstrekken en gebaren, op een bepaalde wijze in actie. Bij " winter " valt hem misschien een sneeuwjacht in. Nu zijn die beelden meestal weinig scherp en vaak meervoudig, maar op een bepaald tijdstip pleegt toch een bepaalde gedaante het duidelijkst te zijn, en stelt men zich bijvoorbeeld den concurrent voor met het uiterlijk van een bekend zakeninededinger. Onder zulke beelden brengt de gewone man, die niets slechter verstaat dan waarnemen, al zijn indrukken samen. Wat aan den " vrek " herinnert, wordt vrek genoemd. Wie aan een " dweeper " doet denken, wordt niet meer bekeken of beoordeeld, en zijn beeld dadelijk omhangen met de gereedliggende attributen van den dweeper. Zeer veel zoogenaamd vooroordeel is niet anders dan deze geestelijke traagheid.

In den omgang en de gesprekken met anderen vervloeien nu deze cliché's tot groepcliché's, die de individueele aan zich gelijk maken. Maar nu treden de leiders op, de menschen met breeder en grooter sensitiviteit en sterker verbeelding. Zij bouwen in woord en figuur de vast omlijnde voorbeelden, waarin de massa het eigene terugvindt, maar oneindig beter en vollediger. En menigmaal plaatsen zij daarnaast nieuwe gestalten, produkten eener meer bijzondere ervaring, vastleggingen van ongemeene droomen. De massa begrijpt ze nog niet, en voelt toch een op verborgen verwantschap berustende belangstelling.

Sluiten