Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

huwelijk, levenswijze en levensgedrag, evenals clerus en adel, heerlijkheid en dorperheid, zich in het goddelijk wereldplan invoegen.

In dezen geest ontwierp bijvoorbeeld Jan Boendale, clerk en schrijver aan den Antwerpschen schepenbank, omstreeks 1330 zijn Lekenspiegel. (1)

Wat nu den eenvoudigen poorter bevredigde, de systematiek, en daarmede de verstandelijke doordenking, dat drong ook door tot de geleerde wereld. Het denken is een functie, die op meer dan één wijze in beweging is te brengen. Van ouds heeft de afzondering eener priestelijke aristocratie het instinct tot begrijpen als een kasplant gekweekt; in het drukke, publieke Europa kon er geen geheime leer uit groeien, zooals in het Oosten, en werd het denken denzelfden weg uitgeprest als dat van den ongeleerden poorter. De strijd om de verhouding van intellect tot geloof was geëindigd, zooals dat in een openbaringskerk wel geschieden moet, met de erkenning van de prioriteit van het geloof. De dogmatiek verlaat het gebied van de filosofie der innerlijke ervaring, en wordt begripsfilosofie, scholastiek. Het alomvattend gebouw der theologische en wijsgeerige begrippen is in de dertiende eeuw door Thomas van Aquino voor de kerk voltooid. Dit geschiedde in het stedenrijke Italië; de gezaghebbende universiteit in het noorden is die van de groote stad Parijs. Waarlijk, de geest der steden is vroeger en sterker binnen de kloostermuren gedrongen, dan de eenvoudige poorter vermoedde. Alleen gedroeg het intellectualisme zich daar vrijer, onverschilliger voor de aardsche verschijnselen, waar de poorter terecht belang in stelde, en hooger strevend. Binnen de stadsmuren verrezen weldra de monumenten van dienzelfden geest in machtige majesteit : de Gotische kathedraal.

Welke technische behoeften ook op de Gotiek hebben

(1) Voorbeelden bij Bastiaanse I p. 133-139.

Sluiten