Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Goddelijke, dat de gemeenschappelijke basis ervan is. Boven het bijzondere gaat hem dat algemeene, dat bindende, hetwelk de geheele menschheid in zijn geconcipiëerden „boven volkschen tempel" zou kunnen vereenigen. Naar zijn diepste overtuiging bestaat er voor geen mensch, van welke godsdienstgemeente ook, eenige wezenlijke belemmering, om, bij volkomen trouw toch aan zijn eigen kerk, óók in dien „intermenschelijken tempel" stichting te zoeken. Waarom ook niet ? Spontaan doen de menschen hetzelfde, zoodra een bijzondere nationale gebeurtenis hen samenbrengt. Bij een mijnramp, bij een overstrooming, bij geboorte of sterven in geliefd vorstenhuis, stroomen alle gezindten samen; niemand vraagt dan naar afkomst of godsdienst, allen zoeken kracht of troost bij hetzelfde Opperwezen en zijn voor een wijle nauwer verbonden. Breid de gelegenheid tot eendrachtig samenkomen uit, in dien Zamenhofschen tempel, en de menschen gewennen zich aan verbroedering.

Nog eens: waarom niet? De dogma's onzer opvoeding liggen aan den wortel van ons geestelijk bestaan; doch zij maken zich geenszins op ieder oogenblik aan de oppervlakte van onzen geest bewust. Blijvend-bewust is den vrome alleen die essentie waarvan ook Zamenhof gewaagt. Is deze niet voor alle godsdiensten gelijk?

In denzelfden tijd dat in Oost-Europa Zamenhof voor zijn ideaal leefde, arbeidde in het Westen (en zelfs in ons eigen land: Den Haag, De Riemerstraat 105), even bescheiden en zonder uiterlijk vertoon, een bejaard Fransch philosoof aan een poging om alle gelooven en ten slotte alle kerken der wereld tezamen te brengen in een alge-

Sluiten