Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

met hart en lippen Poolsch geworden. Het Littausch werd nog slechts door dorpelingen in het Noorden, het Witroetheensch door die van het Zuiden gesproken. In kasteelen, in de Katholieke kerken, in de scholen van Wilna en in openbare gebouwen klonk het Poolsch. In de steden hadden zelfs Duitschers een eigen kolonie en een eigen wijk, doch in de handelsbuurten klonk hoofdzakelijk de Joodsche taal. Op al die verscheidenheid drukte gedurende de geheele negentiende eeuw de bereklauw van het Russische Imperium. In alle steden hoopten zich soldatentroepen op, officieren, en Russische beambten van alle rangen. Een Russisch gouverneur bewoonde een paleis. Op het voornaamste plein blinkten de gouden torens van een Russische kerk.

Tweemaal probeerden Polen en Littauers den vreemden druk met wapengeweld af te schudden. In 1831 en in 1863 weerklonk door de geheele wereld de bloedige klacht der heldhaftige rebellen. Beide keeren viel de wrekende hand van den overwinnaar met des te wreeder zwaarte op het land terug. Zelfs de Russische taal werd als verplicht aan de scholen opgedrongen.

Toen het zesjarige knaapje Zamenhof in de stad Bialystok woonde, was de tweede revolutie pas geëindigd, overal bloed, tranen en haatgevoelens achterlatend. Om de woede van het volk af te leiden, trachtte de Russische overheid de volksstammen verraderlijk tegen elkaar op te hitsen. „Divide ut imperes" werd officiéél systeem. Dat prikkelen ging des te gemakkelijker, doordat de volken zeer afgescheiden van elkaar leefden. Ook door stoffelijke omstandigheden verscherpte de overheid de volksverschillen. Een handige wet maakte de dorpelingen vrij van slavernij ten opzichte der grondbezitters, doch liet hen tege-

Sluiten