Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

aanvanklik voor die hoofww. van die samegestelde werkwoord gestaan het in alle nexale ontkenninge van die aard, in die algemeen, (hetsy in 'n voor- of 'n vroeg-Afrikaanse periode) dan is dit opmerklik hoe nielt volgens die kort beskrywing hierbo gegee, teruggemarsjeer het na die hulpwerkwoord. So'n mars kan 'n mens hom voorstel deur te onthou hoe dikwels die hulpww. voor die hoofww. te staan kom: / Ek kan (nie) kom // Maar dit bly tot 'n sekere hoogte 'n spekulasie. hoe waarskynlik die geval ook al is. Neem 'n skeptikus egter die moontlikheid nie aan nie, kan nog 'n beroep op ander feite gedoen word. Ons verwys na W 5, 12. 15 (kan/kon-nie); 17. 27, 35 (moenie); 21, 22, 33 (praat-nie); 18 (word-nie); 24 (mag-nie); ens., waar dieselfde faktor hom tammer maar duidelik in sy heen-en-weer-beweginge vertoon. Verder is daar die getuienis van Malherbe (hierbo), en die talie van bewyse in die materiaal deur Jespersen e.a. versamei. In al hierdie gevalle is sprake van wat ons niex noem, nou net in ander tale. Een aanhaling, weer van Jespersen, kan nog gegee word: "Before the doconstruction was fulb/ developed, there was a certain tendency to place nof before the verb, in all kinds of sentences (my kursivering), thus not only in dependent clauses ... The word-order in 'And if I not performe. God let me neuer thrive' is considered by Puttenham, The Arte of Engl. Poesie, 1589, p. 262, as a 'pardonable fauk* which 'many times giues a pretie grace vnto the speech'; it is pretty frequent in Shakespeare ... but rare after the 17th C." (bis. 13). Dus: nogal gewoon in vroeëre tye maar sterf later uit.

Hier stem dus die werklike feite ooreen met my spekulasie. Die duidelikste voorbeeld is sommige moenie-sinne. / Moenie hom weer glo nie — maar, (Jy) Moet hom nie weer glo nie /; Moeni tog so baing fra'e fra ni, W. 17 — Moet tog nie ... / Moenie vir hom pla nie — Moenie hom pk nie — Moet nie vir hom pla nie — Moet hom nie pla nie // Moenie verskyn dus in 'n sin met gewone skikking, en dit trots modale adverb of persoonl. voornw. as objek. Dit geskied nie net met moenie, wat 'n mens as 'n nou blote ontkenningsformule in die gebiedende wys kan beoordeel, alleen nie, maar ook met ander baie-gebruiklike hulpww.e (kani, vali, sali, xani, asni, hetni), hoewel "minder formuleagtig as in die geval van

9

Sluiten