Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

„ziekehjke zielontleding» spreekt Prof. Knappert*). Nog sterker zijn wij daarvan geneigd te spreken, als wij de z.g. Nijkerker Beroering ons voor den geest roepen, gelijk zij om en nabij 1750 Nijkerk maar vandaar ook andere Veluwsche plaatsen heeft aangetast, die wonderbare godsdienstrazernij, waarbij het zondebesef tot een gevoel van duivelsche bezetenheid ontaardt, zich massaal uitend in klagen en jammeren, beving en stuiptrekking, een verschijnsel van massa-suggestie en massa-besmetting, maar in elk geval aantoonend, waartoe de boven5nmkomen"')efe—"SVr°0mheid'' »bCTinde,Öke" rehgieuziteit

Wanneer wij de drie eeuwen, die onze belangstelling hadden, noe een oogenblik vanuit ons onderwerp bezien, dan teekenen zich, wat het zondebesef en de zondeleer aangaat, enkele Ujnen duidelijk af. De eene is dekerkehjk-Calvinistiscke, de confessioneel-Gereformeerde, die te Dordt het hoogtepunt bereikt, maar gedurende gansch de 17de en 18de eeuw onmiskenbaar valt aan te wijzen, in de Piëtistische'figuren en kringen wel het sterkst, al is dit Pietisme anderzijds als een reactie op dogmatische versteening te karakteriseeren. Zondebesef als besef van menschehjke nietigheid en onwaardigheid tegenover den heiligen God, zonde met enkel als daadzonde, zich manifesteerend nu en dan hier en ginds, maar als een toestand, een habitus der menschen, als een stroom van eigenliefde en verdorvenheid, zich voortbewegend, onweerstaanbaar, door heel de nakomelingschap van Adam heen, en toch als schuld ervaren de stemming van „onbekwaam tot eenig goed, geneigd tot alle kwaad», dat alles staat op die ééne Hjn. - Daarnaast loopen andere lijnen:: de belangrijkste is die van het Remonstrantisme gebleken te zijn, het Remonstrantisme, voortgekomen uit de nationaalReformatorischestxooniing in ons vaderland en gevoed met Erasmus' humanistischen geest, m verschillende opzichten één met het Calvinisme, ZZ vtegen°!er,d* laatSte in de handha*ing *«• universeele heilsir.r*fhZl ïn™;"**1*11 verantwoordelijkheid en „zelfstandigheid

1 tïfrf ke??!fld \daar,om anders denkend over het probleem God en rfï' * £°r hCt wel ^gelost moest worden op eeï

"e2,hef f ^ Socimanisme van het Calvinisme verweerd: op gronden hoofdzakelijk aan de rede ontleend, leverden de Socinianen die m ons land sinds I598 vasten voet trachtten te krijgen, critiek 5

MaarTol hlfï ** WjZ°nder <* dat der ^rie-eeZl

Maar ook het leerstuk der praedestinatie en der erfzonde werden door

RemoTsrrrntent.M°Chten M™* d« Praedestinatieleer naast ïe Remonstranten te noemen zijn, in hun volstrekte afwijzing van de leer der erfzonde, alsmede in hun rationalistische bestrijding der triniteiï

*) Knappert, gec. w., II, blz. 36. religiosen Erreguneen trar nichts m fh™ 5? Le"ien waren...., das mit

niets gebeurd'\ St°m der 2lekeI»jke opwinding heengevaren, en er is

Sluiten