Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

een nieuwen geest, die over de landen waait. — Maar sterker en beslister nog openbaart zich die geest in de z.g. Groninger school met haar leiders, mannen als Petrus Hofstede de Groot en P a r e a u. Ook hier, eenerzijds, een vasthouden aan het oude supranaturalisme — het is straks de moderne theologie, die dit breken gaat

maar, anderzijds, hier ook onloochenbaar de sporen van de 18de eeuw i^et haar ontwikkelingsgeloof, met haar vertrouwen in de evolutie van mensch en menscheHjk geslacht. Daarvan getuigt het openbaringsbegrip, dat in het centrum der Groningsche godgeleerdheid staat: God voedt als een vader het menschengeslacht op door Zijn openbaring, die niet aan één tijd of volk gebonden is, maar in leven en werken van Jezus Christus ons het volmaaktst geschonken is en één bedoeling heeft: ons te vormen tot ware, volledige, Gode gelijkvormige menschen. Opvoeding tot humaniteit is de leuze. Op den weg naar die humaniteit ontmoet de mensch zonder twijfel de zonde in zijn leven. Zij is zelfzucht d.i. eenzijdig overdreven zelfliefde, en haar wezen is de „aandrift naar valsche en besmette schijngoederen", uit haar komt alle kwaad en ellende voort, aan haar besmetting ontkomt niemand. In geheel de menschheid is een erfelijke voorbeschiktheid tot zonde. Toch zal eenmaal haar einde komen: „onze tijd bewijst ons dat de verdelgingskrijg tegen de zonde is aangevangen.... Gode zij dank, door Jezus Christus geleid, gesterkt, werken wij aan onze eigen levensveredeling: zoo worden wij steeds meer den Zoon van God gelijk, altijd meer zalig, altijd meer heilig, eenmaal van alle zonde bevrijd" x). Aldus één der „Groningers": ook hier mag het heeten dat, grootendeels met behoud van oude termen, toch iets anders is gegeven: de nieuwe denkbeelden van humaniteit, ontwikkeling en „Erziehung des Menschengeschlechts" plaatsen het oude toch in ander licht; de Christus in Zijn verzoenend sterven, het radicalisme van een begrip als wedergeboorte, dat alles is hier verdwenen of althans in de evolutiegedachte der Groninger school opgenomen en van inhoud aanmerkelijk veranderd.

Réveil en Afscheiding: een teruggrijpen op het oude, het Reformatorische!

Oud-Liberalisme en Groninger School: beide verschillend, maar beide beïnvloed door den nieuwen geest, door de 18de eeuw, door redegeloof en ontwikkelingsvertrouwen, door het optimisme ten opzichte van wereld en mensch; het Liberalisme tweeslachtig nog, gevende en nemende naar beide zijden, het oude en het nieuwe, de Groningers, met meer durf en originaliteit luisterend naar de stemmen van den niéuwen tijd!

Ons rest nu nog den blik te slaan op de tweede helft van de 19de eeuw, in het bijzonder op de Moderne Theologie, die dan opkomt en zich ontwikkelen gaat, en de vraag te stellen, wat wij hier aan zondebesef en zondeleer aantreffen. Volledigheidshalve willen wij dan naast enkele der meest karakteristieke vertegenwoordigers dier theologie ook een paar figuren uit het buitenland en uit Neo-Gereformeerden kring ten

*) P. Hofstede de Groot, Kort overzicht van de Leer der Zonde. Gron.. x8tf passim. ' ' J '

Sluiten