Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

het hart van zijn boek vormen. De „sick soul" ontkent niet de vijandige natuur van den mensch noch de macht van leed en kwaad in de wereld, gelijk de „healthy minded" dat doet of tracht te doen, maar weet, en weet pijnlijk en smartelijk, dat zij deel uitmaken van wereld en mensch. De ervaring des levens is bij het „sick souT'type de strijd, het kwade wordt niet opgeheven, laat staan ontkend, zooals in de' Christian Science (door James ook onder het „gezonde" type besproken), maar als werkelijkheid verstaan en aanvaard: er is een diepgaand, in verschillende vormen zich openbarend, maar heel vaak den mensch tot verscheurdheid brengend pessimisme. Een paar karakteristieke citaten mogen verduidelijken: „this temperament (sc. the healthyminded) may become the basis for a peculiar type of religion, a religion in which good, even the good of this world's life, is regarded as the essential thing for a rational being to attend to .... Evil is a disease;

and worry of disease is itself an additional form of disease even

repentance and remorse, affections which come in the character of ministers of good, may be but sickly and relaxing repulses. The best repentance is to up and act for righteousness, and forget that you ever had relations with sin" *). Maar tegenover deze Spinozistische verwerping van gevoelens als van berouw en schuld staat de houding van het „sicksoul" type: „but there are others for whom evil is ... more radical and general, a wrongness or vice in his essential nature, which no alteration of the environment, or any superficial rearrangement of the inner self, can cure, and which requires a supernatural remedy" »). Verschillende soorten van dit type worden door James besproken: in een zwakker of sterker gevoel van de nietigheid van al het aardsche, in minderwaardigheidsbesef of vrees voor de wereld en de menschen, in zonde-ervaring, al of niet pathologisch gekleurd (waarover onder 3* meer), ja in een afkeer en walging van het leven,dat in zijn wezen niet anders is dan pijn en leed en duisternis, in een vertwijfeling aan het leven en eiken levenszin manifesteert zich dit pessimisme. Bunyan en Tolstoy worden als representanten van dit type van den „twice born" genoemd, Tolstoy, die in zijn „Biecht" de zinneloosheid en verachtelijkheid van zijn leven, trots uiterlijk geluk, in scherpe woorden heeft neergeschreven») en B u n y a n, van wien het ééne woord na het andere van een „Krankheit zum Tode", van zondebesef, getuigt4).

De „gezonde" en de „zieke" ziel verstaan elkaar niet, staan lijnrecht tegenover elkaar: „to this latter way, the morbid-minded way, as we might call it, healthy-mindedness pure and simple seems unspeakably blind and shallow. To the healthy-minded way, on the other hand, the way of the sick soul seems unmanly and diseased5). James zelf aarzelt niet het „sick-souTtype grootere levenswaarheid toe te kennen

*) Ibid., p. 137.

*) n>id., p. 134.

) L. Tolstoy, Bekenntnisse, verg. blz. 10, 16 en 17. p 158) Bunyan' Grace abounding to the Chief of Sinners (gec. bij James,

') James, gec. w., p. 162.

Sluiten