Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Invloed van temperament of karakter, van bepaalde emotioneele of vohtioneele disposities: wij kunnen dien op de vorming van het religieus besef, van het zondebesef in het bijzonder, niet loochenen. Of een mensch tot het „healthy-minded", dan wel tot het „sick-soul" type behoort, zal ongetwijfeld van invloed zijn op zijn oordeel over eigen leven en over de wereld, waarin hij leeft en werken moet. De aangrijpende zelfaanklachten van Bunyan moeten zeker óók uit dezen invloed begrepen worden. Ook wanneer hij later innerlijk sterker en rustiger is geworden, dan toch blijft zijn specifiek temperament hem in zijn religieuze ervaringen stempelen tot een „twice-born man".

Intusschen blijft deze invloed één factor onder andere, de samengesteldheid van het zondebesef toonend, zijn wezen daarmee nog niet verklarend. Trouwens: evenmin als Starbuck dat deed, geeft James ons een analyse van het zondebesef, die tot in het 'wezen doordringt.

3°. Verband tusschen zondebesef en ziekte; psychanalyse.

In zijn verouderd maar toch nog goed orienteerend boek over „Psychiatrie und Seelsorge" vraagt de schrijver, D r. Römer, waarom in bepaalde kringen de psychiatrie zoo wordt gewantrouwd! En hij antwoordt zelf: omdat de psychiatrische wetenschap, gelijk bekend is, talrijke gebreken, fouten en zonden der menschen op ziekelijke invloeden terugbrengt en ze daarmede min of meer tracht te verontschuldigen J). Inderdaad is dit bekend. Er is een medisch materialisme dat, den nauwen samenhang van geest en lichaam constateerende, heel het religieuze leven, hetzij op zuiver organische gesteldheden van het menschelijk lichaam, hetzij op neurosen, op zielsziekten terug wil brengen, daarmede het geestelijke eenvoudigweg degradeerende tot begeleidend verschijnsel van het lichamelijke: bij bepaalde lichameHjke storingen of psychisch-physische aberraties, treden allerlei geestelijke verschijnselen als „symptoom" op. Starbuck, en met hem vele Amerikaansche godsdienstpsychologen, neigde naar dit medisch materialisme. Het zondebesef bij meisjes in den rijpenden leeftijd brengt Starbuck gaarne in nauwe relatie met physieke veranderingen, in die jaren zich openbarend, bij jongens en jonge mannen met sexueele moeilijkheden en aanvechtingen. Organische condities behooren bij hem in sterke mate tot de „causes underlying the sense of sin a). En Pratt spreekt in zijn „Religious Consciousness" van verschillende Amerikaansche onderzoekers, die nog beslister dan Starbuck het sexueele leven als den allervoornaamsten wortel ja, als den eenigen wortel van de in de jeugdjaren ontwakende religie en religieuze ervaringen beschouwen»). Trouwens, ook elders hooren we dezelfde klanken. Vastverzekerd schrijft Bleuler, een aanhanger derFreud'sche gedachten, in een artikel over het religieuze schuldbewustzijn, dat sexueele misstappen de eenige bron van dat bewustzijn kunnen zijn. „Wo ich bei den Kranken ein solches Gefühl der

*) A. Römer, Psychiatrie und Seelsorge, 1899, S. 12.

s) Starbuck, gec. w., p. 220.

*) Pratt, gec. w., p. m a. note 6.

Sluiten