Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Verschuldung analysieren konnte, kam ich auf sexuelle Selbstvorwürfe. Ob noch andres dazu gehort, und event. was, das weisz ich nicht. Sicher aber ist mir, dasz, was bei den Kr anken eine so grosze Rolle spielt, beim Schuldgefühl des Gesunden nicht nebensachlich sein kann; denn unsere psychische Krankheitssymptome sind nur Verzerrungen oder Übertreibungen normaler Phanomene" *}. Nergens is dit medisch materialisme in zijn beklagenswaardige bekrompenheid van blik zóó goed doorzien en beoordeeld als in het eerste hoofdstuk van James' meergenoemde boek. Niet alleen — gelijk James opmerkt — dat de religieuze leeftijd bij uitnemendheid zeker niet de adolescentie-, leeftijd met zijn sexueele bewogenheid, maar veel meer de bejaarde leeftijd is, „when the uproar of the sexual life is past" *), maar — wat het voornaamste is — de waarde van eenig verschijnsel op geestelijk en godsdienstig gebied kan nooit en te nimmer van een genetische, causaal-gevonden beschouwing afhankelijk zijn. „In the natural sciences and industrial arts it never occurs to any one to try to refute opinions by showing up their author's neurotic constitution. Opinions here are invariably tested by logic and by experiments... It should be no otherwise with religious opinions. Their value can only be ascertained by spiritual judgments directly passed upon them" "). Laat P a u 1 u s aanleg tot epilepsie hebben gehad, Fox erfelijk belast zijn geweest: kan zulk een causale beschouwing van de feiten van het geestelijk leven op eenigerlei wijs over de waarachtige, innerlijke waarde van hun leven beslissen ? De grens tusschen het physische en het geestelijke is zeer moeilijk te trekken, organische processen kunnen van hooggeestelijken aard zijn, geestelijke bewegingen een zeer duidelijk-waarneembaren physieken onderbouw hebben: maar, nog eens, over de waarde en waarheid der geestelijke phenomenen beslist dit verband niets!

Met dat al, de betrekkelijke waarheid van wat in dit medisch materialisme tot dogma is verstard, blijft. Wie zich ook maar een weinig met de psychiatrie bezig houdt, moet dit erkennen. Evenmin als de invloed van den leeftijd, van temperament en karakter, is die van ziekte op de religie en verschillende vormen van religieus leven te loochenen. „Het hoogere kan op het lagere teren, zonder in dit lagere zelf begrepen te zijn" 4).

Onder de neurosen, die van invloed zijn op het ontstaan en den groei van zondebesef is de melancholie te noemen. Een goede beschrijving van haar geeft D r. H. J. S c h o u in zijn, ook in Hollandsche vertaling verschenen, boek: Religieusiteit en abnormaal Zieleleven5). De melancholicus met zijn sterke onlustgevoelens, met zijn afkeer van het leven, dat voor hem slechts zinneloos en duister is, met zijn absolute lusteloosheid en algeheele depressie, die hem tot een rem zijn op eiken levensarbeid, elke levensvreugde, met zijn angstvoorstellingen en hallucinaties,

*) Bleuler, Über das religiöse Schuldbewusztsein, Z.f. Rel. Ps., III (1909), 5. 2) James, gec. w., p. 12. ») Ibid., p. 17, 18.

*l „Predikant en Dokter", 2 maand. Tijdschrift, I, 1, blz. 11. ') Dr. H. J. Schou, Religieusiteit en Abnormaal Zieleleven (uit het Deensch), blz. 20 e. volg.

Sluiten