Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de plant soms geleid, gesnoeid wordt; dat onkruid wordt uitgewied. Als dit en zooveel meer voor planten noodig is, hoeveel meer kunnen we verwachten, dat doorgaande zorg bij het kweeken van menschen geboden is!

Maar als dit beeld — dat zoo vaak gebruikt is en wordt om het opvoedingsproces te verduidelijken — juist is, zouden we dan ook niet veel kunnen en moeten leeren van het werk van de tuinier als we kinderen willen opvoeden?

Misschien zegt iemand „dit is oude kost." Dat lijkt zoo, maar in werkelijkheid geloof ik, dat het wèl vaak gezegd is, dit alles, maar dat er in de praktijk van onze opvoeding en ons onderwijs van dat kweeken en dwangloos verzorgen nog dikwijls bitter weinig terecht komt. Maar al te velen schijnen te gelooven, dat de vergelijking met de verzorging van planten heelemaal niet opgaat. Tenminste zij onthouden aan de kinderen de dingen die zij het meest behoeven: vrijheid van beweging, lucht en water, licht en zon, en houden ze in schoolbanken gevangen. En wat erger is: vaak moeten kinderen opgroeien onder voortdurende dwang, dikwijls zelfs door angsten aangezet, terwijl zij vóór alles liefde noodig hebben en de balsem van het „Vrees niet" waarmee Jezus in zoovele gevallen de ketenen van de gebondenen verbrak.

Neen, het is waarlijk niet onnoodig, vooral niet in onze dagen, om deze dingen nog eens duidelijk te zeggen. Wel weet ik, dat ik hierbij te kampen heb met een groote moeilijkheid:

Dezelfde waarheden zijn eenige tientallen jaren geleden van verschillende zijden naar voren gebracht, maar dat ging dan niet steèds gepaard met de even sterke prediking van de noodzakelijkheid van innerlijke tucht, van een van-binnen-uit gegroeide orde. Met het geyolg, dat men