Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

therapie, een behandeling, anders gehandeld moet worden dan in normale gevallen noodig zou zijn geweest. (Pogingen om in zulke gevallen alles over te laten aan de zelf-correctie die er ligt in het laten-van-algeheele-vrijheid kunnen wellicht tot merkwaardige resultaten voeren, maar kunnen toch mijns inziens tot te groote gevaren leiden dan dat algemeene toepassing van deze wijze van werken geëischt zou kunnen worden).

En ten tweede dit, dat in de gewone gevallen „ingrijpen" eenvoudig niet noodig blijkt, als de omstandigheden zoo worden gemaakt, dat de kinderen op allerlei terrein kunnen werken en zich ontwikkelen, terwijl zij voldoende door ouderen geholpen worden om hun eigen leven, hun werk, en dat van hun gemeenschap te ordenen. Er moet steeds een waakzaam oog, liever een wakend hart zijn, dat oplet op de gang van zaken en dat klaar is om zulke invloeden in het spel te brengen als noodig zijn om, gegeven de eigen beweging van het object, de baan zich te doen krommen in de gewenschte richting.

Hier nu zeg ik iets zeer gevaarlijks, iets dat licht geheel verkeerd kan worden verstaan.

Velen n.1. vatten opvoeding op als een gelegenheid om de kinderen zóó te beïnvloeden dat ze met de grootst mogelijke waarschijnlijkheid over allerlei dingen zullen gaan denken net als zijzelf. Katholieken zullen hun kinderen zóó trachten op te voeden dat ze Katholiek, communisten zóó dat ze communist worden enzoovoort. Dit nu bedoel ik juist niet. Integendeel, ik tracht juist zooveel mogelijk al zulke bewuste beïnvloeding te vermijden. Ik wil niet de kinderen stuwen in een bepaalde richting. Het is betrekkelijk gemakkelijk om, met allerlei middelen van suggestie en dergelijke, kinderen te laten zeggen en denken wat wij willen dat zij zeggen en denken zullen. Maar wat