Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zulke gedachten hebben, zulke dingen hebben doorge- * maakt.... En dan zeggen zij: „er is dus een God, de schepper van hemel en aarde" en „die God is het die wij allen nebben leeren kennen." Dit laatste nu is volgens mij de rampzalige stap in het denken der menschen. Daardoor is het denken van de duizenden dat vereenigd had kunnen blijven in eerbiedige stille beschouwing van het teerste en heiligste van alle levenservaringen geworden tot een theologiseeren en strijden over godsdienst-philosophische theorieën.

En dat niet alleen: ik zie het als mogelijk dat het eenige dat wij zouden kunnen zeggen dat „bestaat" is de subjectieve, dus relatieve verschijningsvorm van het Hoogere dan ieder „ik", dus dat het misschien alleen maar zin heeft om te spreken over „mijn Vader" en „uw Vader" en ook: „onze Vader", als wij dan maar dit laatste zoo bedoelen, dat wij ieder onzer aan „onze" Vader denken, die voor ieder onzer de „eigen" Vader is, zooals wij ook kunnen spreken van „onze moeder" en dan als vanzelf ieder het beeld van onze eigen moeder voor oogen hebben.

Juist dit intieme, dit eigene heeft in alle eeuwen en j overal het waardevolle van alle godsdienst en religie uitgemaakt. Wij hebben er in laatste instantie niets aan of een ander al diepe ervaringen heeft op religieus terrein. Wat voor ieder onzer belangrijk is, is wat wij zelf doormaken.

En nu heb ik met opzet hier een paar maal het woord „eigen" met nadruk gebruikt. Omdat het hier blijkt dat ik in mijn eerlijke poging om mijn diepste religieuse gedachten te formuleeren, juist d i t woord noodig heb. Want dan blijkt de mogelijkheid dat iemand als hij zegt dat hij „in eigen kracht" leven moet juist het tegendeel