Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

II.

KLASSENSTRIJD, BELANGENSTRIJD EN CULTUURSTRIJD.

Evenmin als men een mens beoordelen kan naar de mening, die hij over zichzelf heeft, evenmin kan men een omwentelings-periode beoordelen naar de politieke, wijsgerige, religieuse en andere ideologische vormen, waarin zij zichzelf tot bewustzijn komt, — zo ongeveer heeft Marx herhaaldelijk vermaand. Een vermaning, die overigens evenzeer voor z’n aanhangers als voor z'n vijanden van kracht is en die, goed beschouwd, toch slechts een gedeeltelijke waarheid is. Want ongetwijfeld, een meneer, die zich verbeeldt een napoleontische aanleg te hebben, kan zeer goed een hopeloos onbenul zijn, maar hij zal zich bij iedere gelegenheid geheel anders gedragen en dus een geheel andere uitwerking op zijn omgeving, op mensen en toestanden hebben, dan een ander hopeloos onbenul, die zich ervan bewust is, dat te zijn, en die dus, volgzaam en gedwee, onderworpen en gehoorzaam, zich aan de bestaande orde en regelen onderwerpt, juist daar, waar onze would-be Napoleon zou proberen zich op de voorgrond te dringen, leiding te geven, en in ieder geval zou razen en tieren en wanorde veroorzaken.

Het is dus duidelijk, dat het wel degelijk van betekenis, en zelfs van grote betekenis is, wat mensen, en nog veel meer wat groepen mensen, partijen, stromingen, bewegingen van zichzelf denken. Hun bewustzijn moge dan „vals” zijn, het is mét dat valse bewustzijn, dat zij handelen en inwerken op hun omgeving en in laatste instantie op de wereldgeschiedenis. En het moge waar zijn, dat een verkeerd bewustzijn tot een verkeerd inzicht, tot een foutieve schatting der krachten, waarmee men te maken heeft, leidt, en dat zij, die een juister inzicht hebben, een grotere kans van slagen hebben, als alle andere factoren gelijk blijven, doch de verstandiger tegenstander behoeft maar één enkele fout te begaan, namelijk de kracht der bezetenheid te onderschatten, en reeds is de onneembare positie, die hij meende in te nemen, althans op één punt in gevaar gebracht.

Sluiten