Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

onderdrukking en aan alle klassen, is aan de orde. Neen, groepen van allerlei structuur strijden met elkaar, wisselen van front en van positie, naarmate zij hun belangen bedreigd achten of menen te kunnen doen zegevieren. En die belangenstrijd gaat niet alleen om economische zaken. Integendeel, voor velen is de economie een bijzaak, een ondergeschikt belang. En het hoofdbelang is een cultuur-ideaal, of dat nu het vaderland, de nationale eer, het zuivere bloed, de macht van de rede, de schoonheid, of de geboden Gods geheten wordt.

Zeker, in tal van gevallen zijn zij, die over „idealen” zwetsen, niets anders dan huichelaars, die „God” zeggen en „dividend” bedoelen. Het marxisme heeft met z’n voortdurende verwijzing naar de economie onze ogen gescherpt voor dat soort huichelarij en daarmee goed werk gedaan, al is dat werk wel wat eenzijdig geweest, want ook bij het proletariaat en zijn organisaties werd vaak „ons heerlijk ideaal” gezegd en varkensvreugde bedoeld. Maar de gevallen, waarin ideële belangen de doorslag geven en zwaarder wegen dan materiële belangen, zijn legio. Men bedenke eens dat b.v. ook „het fatsoen”, dat waarlijk niet alleen bij de „kleinburgers”, maar ook bij de „proletariërs” van grote invloed is, in laatste instantie een „ideële” factor is. Vanaf het fatsoen tot en met de diepste en innigste overtuigingen, zijn er reeksen van „belangen”, die tot de ideële behoren, en het is een onmogelijkheid, iets van de maatschappelijke strijd te begrijpen, van de hartstocht, waarmee hij gevoerd wordt, van de positie, die de individuen en de groepen innemen, als men deze belangenstrijd uitschakelt, of zelfs maar te laag waardeert.

De theorie van de „klassenstrijd” geeft geen ruimte voor de uitwerking die ideële factoren kunnen hebben, ze beschouwt ze slechts als phosphorescenties der economische factoren. Om de werkelijke strijd, die in de maatschappij gevoerd wordt, te kunnen begrijpen, moet men hem zien als een belangenstrijd, gevoerd door groepen, die soms verenigd zijn door materiële, soms door ideële belangen, meestal door een mengsel van die twee, waarbij echter het een of het ander element overheerst.

In die strijd nu, was een samenvallen van de materiële belangen der grote groepen, die tussen de hand-arbeiders, (het eigenlijke proletariaat) en de bezitters van grond- en productiemiddelen, (de eigenlijke kapitalisten), instonden, met de materiële belangen van het proletariaat heel dikwijls gemakkelijk aan te tonen. Doch hun

Sluiten