Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tegen plutocraat als maag-mens richtte, sterker worden. En het fascisme, dat naar voren kwam met als program: een gezonde levende cultuur, bevrijd van de heerschappij der democratische maag-mensen en van de heerschappij der plutocraten, moest wel succes hebben bij de intellectuelen en de leden der middelgroepen, voor wie de cultuur altijd een eerbiedwaardige — schoon meestal onbegrepen — macht was geweest.

Geen eerlijk onderzoek kan ontkennen, dat we geleefd hebben en nog leven in een tijdperk, waarin de ondermens, die wij bever maag-mens zouden noemen, steeds dreigender kwam opzetten en steeds invloedrijker werd, terwijl aan de andere kant de geldmens het beste deel der wereld voor zich in beslag nam. Daardoor werd de positie van de cultuur-mens, van de mens dus, uiterst précair. Hij moest in verzet komen, moest pogen zich te redden. Bij de bestaande maatschappebjke organisaties vond hij géén of onvoldoende steun. Trouwens die organisaties waren belast met de verantwoordehjkheid voor het ontstaan van de toestanden, waartegen zijn verzet ging.

Natuurlijk had die cultuur-mens geen scherp bewustzijn van wat hij wilde en van wat er eigenbjk niet in orde was. Hij had slechts wetenschappebjke of artistieke, technische of wijsgerige cultuur, want hij had geleerd de politiek te verachten en de politiek had geen moeite gedaan hem te winnen.

En nu kwam een poütieke beweging, die zich wèl en zeer speciaal tot hem richtte, die belang scheen te stellen in de zaken, die hem het waardevolste waren. Bovendien, die nieuwe beweging scheen te willen, wat hij vaag voelde dat nodig was: vóór alles de ondermens van z'n heerschappij beroven, een nieuwe hiërarchie instellen, waarin de cultuur-mens bovenaan stond en waarin ook de hem verwante middengroepen een vast een eervolle plaats zouden innemen.

Die nieuwe beweging brak met de gehjkheidsidee. Ze sprak uit, dat ordening der maatschappij ook in zich sloot: ordening der mensen volgens hun waarde — de mens boven en de ondermens onder. Een beweging die dit — hoe verward dan ook — uitsprak, moest aanhangers vinden, moest in staat zijn intellectuelen en middengroepen met politieke wil te vuben. Er was behoefte aan zo’n beweging en bij gebrek aan iets anders heeft het fascisme in die behoefte voorzien. Ziehier één van de belangrijkste elementen van z'n noodzakelijkheid en van z’n succes.

Sluiten