Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

echter, die met oorlogen en revoluties, met geweldige wendingen, met gehele volken en culturen werkte, dat was voor haar „Nietzscheaanse artistiekerigheid”— en die politiek liet men aan Mussolini over, die zou bewijzen, dat hij, ofschoon geen politicus volgens de kleine maatstaf, volgens de grote maatstaf een geducht politicus zou zijn: dat hij de Italiaanse marxisten, reformisten, syndicalisten en revolutionnairen, wier blik niet verder reikte dan de arbeidersklasse of de handarbeiders, voorgoed zou vernietigen. Dat hij dit zou kunnen, dankte hij aan het feit, dat hij „Nietzsche gelezen” had, en dat hij het gelezene in heel veel opzichten ook begrepen en doorvoeld had.

Wat men in socialistische kringen het verraad en het renegatendom van Mussolini pleegt te noemen, is de moeite van een nader onderzoek waard, omdat dit „verraad” (de houding in het begin van de wereldoorlog) in werkelijkheid iets veel diepers is, veel belangrijker. Niet slechts voor den man Mussolini, maar ook voor het gehele socialisme. Het was geen verraad — het was een bankroet. Het bankroet van een politiek die alleen maar in klassebelangen gedacht had, en die de lotgevallen van Italië, Europa, de Lateinse cultuur niet eens in overweging wenste te nemen, doch, terwijl wereldbelangen en beslissingen voor een gehele periode op het spel stonden, rustig bleef mummelen over „het proletariaat”, dat met dit alles niets te maken zou hebben, dat neutraal moest büjven, om zJn klassenstrijd, d.w.z. z’n loonstrijd verder te kunnen voeren.

Eerst op dat ogenblik drong het tot Mussolini door, dat hij tot dusver z’n leven verbonden had aan een partij, een massa en een klasse, wier wereldbeschouwing geheel anders was dan de zijne. Hij had gemeend, omdat hij revolutionnair was, dat het revolutionnaire proletariaat dezelfde verlangens had als hij. Hij had de proletarische hongeropstanden, de wilde uitingen van het maagsocialisme, aangezien voor iets dat verwant was met zijn socialisme: „een verschrikkelijke, ernstige en verheven zaak” zoals hij in een brochure over Trentino schreef.

Zeker, ook het vullen van de magen was een ernstige zaak, de verovering van het brood voor de grote massa was een onontbeerlijk element van iedere realistische politiek. Maar het was slechts een element, het was een middel, om te komen tot het eigenlijke doel: een andere wereldorde, een andere cultuur, men-

Sluiten