Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

brengen, onderworpen aan een factor die boven hun eigen directe belangen gaat en die de „hogere productie-belangen” wordt genoemd (Art. IV). Iedere patroon is patroon, niet voor zichzelf, maar opdat de staat kan profiteren van z’n initiatief, z’n bekwaamheid, en hij is dus, voor de wijze waarop hij de bedrijfsleiding uitoefent, verantwoordelijk aan de Staat (Art. VII). Men neemt aan dat de productie groter zal zijn en de prijzen lager zullen zijn, onder particulier beheer, dan onder staatsbeheer; alleen met dit doel erkennen de fascisten het privaat bezit (Art. VIII), al is goed beschouwd van privaat bezit geen sprake meer, daar waar iedere bezitter, zoals Art. VII zegt, slechts ter wille van het staatsbelang z’n functie uitoefent. En daar waar het privaatbezit ontbreekt of onvoldoende is, of waar de politieke belangen van de Staat dit vereisen, daar neemt de staat zélf de leiding in handen, in de vorm van toezicht, hulp of directe contróle, zo besluit Art. IX, dat dus de mogelijkheid geeft om op ieder gewenst ogenblik een einde te maken aan het privaatbezit.

Maar dit alles is „theorie” zal men zeggen; en als Mussolini in z’n redevoeringen van 13 Nov. 1933 en 12 Nov. 1934 verklaart dat er op economisch gebied slechts verschil in methode, doch geen verschil in doelstelling bestaat tussen het fascisme en het communisme (wél natuurlijk op politiek-cultureel gebied) en dat Italië niet langer kapitalistisch is, dan kan men ook dat als theorie of fraseologie beschouwen. En als b.v. Agostino Nasti in de „Critica fascista” verklaart: „Wanneer het Italiaanse corporatisme definitief en volledig verwerkelijkt zal zijn, zal men zien wat nu werkelijk het régime is, dat door de sociale beweging van de 19e eeuw voorspeld en noodzakelijk gemaakt werd; en, als men dan het bolsjewisme bekijkt, zal men begrijpen, hoevéél tijd de naar de letter genomen en niet menselijk geïnterpreteerde marxistische profetie aan de historische evolutie heeft doen verloren gaan, en hoeveel lijden zij de mensheid gekost heeft,” x) dan kan men ook dit weer met het woord „frazen” afdoen, al zal ieder denkend mens zich afvragen waarom deze fascisten telkens weer hun economisch stelsel als een „beter” bolsjewisme voorstellen, terwijl ze toch — indien ze werkelijk kapitalisten-knechten waren — moesten proberen te bewijzen dat hun stelsel het ware, welbegrepen, kapitalisme is, en dat het geen spoor van overeenkomst

*) Geciteerd door: Georges Roditi: „Om klank en kleur” (Nieuwe Kern 1937 blz. 236).

Sluiten