Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

met de allerhoogste standaard die in de individualistische sfeer aanwezig is, en zo ontstaan allerlei socialistische utopieën wier inhoud een geïdealiseerd collectivisme is.

Het fascistische collectivisme maakt op het eerste gezicht een veel realistischer indruk. Het verwerpt de gelijkheid, erkent en bepleit de noodzakelijkheid van leiders en geleiden. Maar terwijl het om leiders roept, schept het maatschappelijke toestanden en een geestelijke sfeer die het ontstaan van leiders belemmeren. Inplaats van de leider komt de opperbevelhebber, inplaats van de leiders komen de „officieren” en dit alles dan nog van een zeer plebeïsch soort, waarbij de nadruk er op gelegd moet worden dat de „opperbevelhebber” een bureaucratische vervanging van de „veldheer is, zoals ook de „officieren” slechts zeer toevallig „aanvoerders” en „leiders” zijn. En terwijl dit bureaucratisch systeem in het leger nog van enige waarde kan zijn, dank zij de correcties die de buitenwereld aanbrengt, verliest het zijn bestaanskans, zodra het de gehele wereld vult. Zo wordt dus het hiërarchisch collectivisme der fascisten, even utopisch als het egalitair collectivisme der socialisten. Doch noch het één, noch het ander, kan beletten, dat er altijd weer individualiteiten zullen zijn, die antiindividualistische bewegingen ontketenen.

Een maatschappelijk evenwicht is, zoals we reeds zeiden, alleen mogelijk indien noch het individualisme noch het collectivisme „totalitair” zijn. Is de collectivistische sfeer zeer groot, dan hebben we kans op een zeer stabiele, rustige, middelmatige maatschappij, waarin de massa’s vreedzaam leven, in een soort welstand, wier mogelijkheden natuurlijk door deproductie-krachten der maatschappij bepaald worden. Een dergelijke maatschappij, zoals b.v. het oude China er een was, heeft voldoende individualisme (in familie-leven en bij de heersende ambtenaren die volgens een examen-systeem uitgekozen zijn en dus in sommige opzichten tot de „besten” behoren) om te kunnen leven, maar onvoldoende om tot bijzondere bloei te komen. Er is ternauwernood nog ontwikkeling in een bepaalde richting, maar er is routine, traditie, geslotenheid, stevigheid — en zonder invloeden van buiten, zou zo’n toestand nog vele eeuwen langer dan ze reeds bestaan heeft, kunnen blijven voortduren.

Is een soortgelijke, respectabele, middelmatigheid, met het geluk, de vrede, de taaie weerstandkracht die erinhaerentaanzijn, een

Sluiten