Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bereiken. Dan is het de taak, de worsteling, die de nodige grootsheid en verhevenheid krijgt.

Het wordt ook dan mogelijk, als men er van doordrongen is, van hoeveel betekenis zo’n gemiddelde voor de algemene kracht van de maatschappij, voor de mogelijkheid van het volbrengen van grootsere taken, van het bereiken van de hoogste verhevenheden is. Zodra men er van doordrongen is, dat zelfs de Helleense cultuur op een bodem stond, die vol rottingsprocessen en vol explosiegevaren was, dat het Hellenisme en het gehelleniseerde Rome — afgezien van de geringere waarde hunner cultuur — ondanks aanzienlijke vorderingen in de organisatie der macht, nagenoeg dezelfde of nog grotere gebreken in de organisatie der samenleving laten zien; zodra men zich er van bewust is wat dit moest betekenen, voor de morele sfeer der cultuur zowel als voor de noodzakelijke (maar in zo’n maatschappij bijna onmogelijke)aanvulling der élites, ontstaat de wil: wij moeten dit anders doen; en de kracht om het anders te doen, terwille van de cultuur.

En dezelfde gevoelens ontstaan bij een beschouwing van het liberalisme, dat, als geheel genomen, een der schitterendste en rijkste cultuurtij dperken in de wereldgeschiedenis is — het moet nogmaals herhaald worden tegenover al degenen die het liberalisme haten, omdat het te rijk is om in één formule ondergebracht te worden, (wat trouwens ook met Hellas het geval is, maar daaromtrent bestaat voldoende onwetendheid om het in één formule te vereren en te vergeten) — en dat niettemin aan z’n maatschappelijke gebreken is ondergegaan.

Uit zulke gevoelens en inzichten komt dus de wil voort om de cultuur een grotere zekerheid en duurzaamheid te geven, door een veel zorgvuldiger bewerking van de „bodem” dan tot dusver ooit werd ondernomen. Wie dit onmogelijk acht, omdat het kunstmatig is, moge door het woord „bodem” herinnerd worden aan de landbouw, het oertype der cultuur, die niet bij hakbouw of drie-velden-stelsel is blijven staan, doch die door irrigatie, natuurlijke en kunstmatige bemesting, door gebruik van andere werktuigen, door warmte en glas-gebruik, door tal van andere kunstgrepen, een geweldig vergrote productiviteit en gemiddelde opbrengstzekerheid heeft verkregen.

Het spreekt vanzelf dat de maatschappij geen akker is, en dat dus de landbouw-methoden niet voor de mensen-ordening kunnen gelden, maar evenzeer als het mogelijk is, de „cultuur” die het

Sluiten