Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

enigd Europa thans nog afdoende zou zijn, ligt immers het zwaartepunt juist in de culturele, en daaruit voortspruitende organisatorische, inhoud van dat Europa. Ook het bolsjewisme en het fascisme maken zich op om de Europese chaos in een „orde” te herscheppen, zij hebben een wereldpolitiek en ideeën van wereldorganisatie in materieel en cultureel opzicht. Ons ontbreekt dit alles, maar dit ontbrekende wordt niet goedgemaakt door uit te roepen „ook wij willen Europa, willen de wereld organiseren, ook onze cultuur wil heersen”.

„Welke cultuur”, zal dan onmiddellijk gevraagd worden? Een cultuur die de voortzetting is van wat wij nu al reeds meer dan een halve eeuw in Europa zien, een cultuur die niet meer liberaal is, die niet socialistisch blijkt te kunnen worden, die met alle irrationalismen flirt en toch niet ontaard genoeg is om zich in de poel van het irrationalisme te storten, en die toch ook geen nieuw rationalisme voortbrengt? Maar vooral, wil men de wereld veroveren voor een cultuur die haar bemoeiingen met de wereld eigenlijk als een zondeval beschouwt, die noch het belang en de noodzakelijkheid van ordening der maatschappij beseft, noch overtuigd imperialistisch is?

Anders gezegd, het is een hopeloze poging om oproepen te doen aan, en daden te verwachten van, alles wat er in de Westerse cultuur uitgeput, alleen nog maar tot redeneren in staat is.

Niet omdat ze sceptisch en relativistisch zijn, moet men delen der cultuur en der cultuurdragers — waartoe vermoedelijk ook Ortega y Gasset zélf behoort — als hopeloos opgeven. Integendeel, dat relativisme en scepticisme zijn onze trots, want daardoor onderscheiden wij ons van de fascistische en andere barbaren, die als dolle stieren naar het absolute of in de degen van de torero rennen; ze zijn ook ons wapen, omdat ze onze geesten lenig, veelzijdig en vrij van opgeblazenheden houden. Maar een werkelijk relativisme, kent de relatieve, en als zodanig zeer grote, waarde van wil, hartstocht en geestdrift, en een werkelijk scepticisme staat sceptisch niet alleen ten opzichte van de overdrijvingen naar de kant van de activiteit, maar nog veel meer ten opzichte van allen die zich sceptici noemen en alleen maar uitgedoofden zijn.

Vandaar dat wij in de eerste plaats hebben willen aangeven, welke elementen in de Westerse, (na de neergang van het liberalisme,

Sluiten