Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

en ongemerkt in elkaar overvloeien, is hier de grootste voorzichtigheid geboden. Overal waar men de grenzen van het individuele raakt, moet men niet alleen de dwang, maar ook de te sterke of eenzijdige suggestie vermijden, moet men volstaan met wenken, met het tonen van zoveel mogelijk wegen en kansen en moet men aansporen tot vergelijken en kiezen.

Juist hierdoor onderscheidt de culturele opvoeding zich van de fascistische, die met eenzijdige, tot de grootste sterkte opgevoerde suggestie en met dwang en schrikaanjaging werkt en die, wel verre van de individuele keuze als hoogste resultaat en triomf der opvoeding te begroeten, alles doet om die keuze nooit te doen ontstaan en daar waar ze ontstaat onmogelijk te maken.

Maar waar aan de ene kant ijzeren dwang en reglementering en onafgebroken sterke suggestie in één richting bestaat, daar kan men aan de andere kant niet volstaan met een „vrijheid”, die in werkelijkheid een chaos is, een verwarring die de massa, onzeker en hulpeloos overlevert aan de suggestie en druk van het fascisme. Tegenover de gebiedende dwang, moet ook hier het beschermende en wegen wijzende „plan” staan. En ook dit deel van het maatschappelijk plan, zal op een gedeelte van de cultuurdragers een grote aantrekkingskracht uitoefenen, omdat het hun speciale talenten tot z’n recht doet komen en ze een groots arbeidsveld biedt1). Meer dan een vluchtige schets van dit deel der opvoeding kan hier natuurlijk niet gegeven worden, doch zelfs dit is voldoende om te laten zien hoe weinig er op het ogenblik in de niet-fascistische wereld op dit gebied gedaan wordt, en wat er gedaan moet worden om de achterstand in te halen en te voorkomen dat we weerloos blijven staan tegenover de fascistische propaganda en fascistische daden.

Niet anders is het op het engere gebied der politiek, op het gebied dus van de leiding van de staat en van de leiding door de staat, waarover we in het volgend hoofdstuk nog nader komen te spreken. Ook hier kunnen we niet volstaan met het aanklagen van de onderdrukkingssystemen, noch met het aantonen van het gebrek aan efficiency, waartoe dictatoriale en totalitaire regelingen op

!) Soortgelijke problemen worden ook behandeld in het boek van Prof. Mennicke: „Sociale Paedagogie. Veel belangrijker, fundamenteler en systematischer is echter het werk van den socioloog Karl Mannheim: „Mensch und Gesellschaft im Zeitalter des Umbaus”.

Sluiten