Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

mentaliteit, waarin we geleefd hebben, is voor den doorsnee-mensch het kapitaal iets onaantastbaars geworden. Wanneer de arbeidende mensch niet de vruchten van zijn arbeid krijgt, dan vindt men dat ook wel erg, maar als het kapitaal zijn rente niet krijgt, dan vindt men het ten hemelschreiend. En nu zou dat kapitaal aan banden moeten worden gelegd?

Bovendien: deze bewering is eenvoudigweg pueriel, om te lachen, is van alle economisch inzicht gespeend. Adam Smith, de school van Manchester, ze hebben zonneklaar bewezen, dat juist deze vrije bewegelijkheid van het winstkapitaal zulke groote economische voordeelen heeft. En ook de werkelijkheid heeft niet geaarzeld Adam Smith gehoorzaam te volgen. Inderdaad: ieder die oogen in zijn hoofd heeft, kan zien, dat deze vrije beweeglijkheid van het kapitaal een groote expansie van intensieve economische werkkracht tengevolge heeft gehad, dat het economisch leven wonderbaar snel is gaan groeien. Maar een zeer snelle groei is dikwijls geen gezonde groei; en een sterke werkkracht veroorzaakt door morphineprikkels heeft ook tijdelijk groot succes, doodt echter tenslotte zichzelf.

Wat is de functie van het kapitaal? Economisch beschouwd is het kapitaal één van de productiefactoren, die samen met een tweeden factor: natuur, gebruikt worden door den derden factor de arbeidende mensch tot het voortbrengen van het product — een dienende, dus ondergeschikte functie: ondergeschikt aan den arbeidenden mensch, ondergeschikt aan het product. Op deze zijn eigen plaats moet het kapitaal blijven; dan is het van groot nut.

Maar met de bovengenoemde snelle groei van het economische leven is ook het kapitaal gaan groeien boven zijn dienende functie uit. Het kapitaal dient niet meer, maar het heerscht; het heerscht over den arbeid en over het product zelf. Het slaat de productie op bepaalde gebieden dood als het voordeelig uitkomt. De eigenlijke producen-

Sluiten