Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

vindt. Deze voorstelling is onjuist. Er is echter een verschil tusschen erkennen en verheerlijken. Wanneer ik, in niet mindere mate dan welke aanbidder van het onbewuste ook, de speelbal en het slachtoffer van die duistere machten ben, dan wil ik tenminste mijn waardigheid redden door protest. Men kan immers nooit genoeg protesteeren. Niemand is vrij en niemand is onafhankelijk, maar er bestaat een onoverbrugbare klove tusschen hen die zich in die toestand behagelijk voelen en hen, die tot het bittere uiterste hun tegenstand handhaven. De twee woorden welke ik verfoei zijn: overgave en deemoed, vandaar mijn geringschatting voor christenen.

Ik weiger de partij van het oerwoud te kiezen, omdat ik mij met hart en ziel verwant weet aan den reiziger, die den koning te rijk is als hij met ongeloofelijke inspanning die nauwe cirkel gerooid en voor de zon toegankelijk gemaakt heeft.

Diderot heeft juist nü zulk een overheerschende beteekenis gekregen, getuige de tallooze uitgaven van zijn texten en de toelichtingen daarbij, omdat hij temidden van de verbijsterende banengroei der mythologie, de moedige, stille man met het kapmes is. Wanneer men, tegen beter weten in, gebruik wil maken van simplistische indeelingen, omdat die in bepaalde omstandigheden een onweerstaanbare bekoring uitoefenen, kan men de stelling verkondigen, dat er twee in den grond verschillende menschentypen tegenover elkaar staan, welke nimmer en op geen enkel punt tot overeenstemming kunnen geraken: zij die in het verleden leven, zij die van verwachtingen vervuld in de toekomst opgaan; of zij die wat voor-

Sluiten