Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

volgens het recept der schoolsche exegeten hun persoonlijkheid en hun werk in de lijst van hun tijd weet te plaatsen. Zoodra men mij met dat werktuig dreigt, weet ik zeker dat men mij een geringen man wil opdringen. Wat werkelijk en diepin de moeite waard was toen het gemaakt werd, is het nu nog; wat toen door redelijke lieden verstaan werd, is ook voor ons bestemd en wij kunnen het zonder kunstgrepen en hulpmiddeltjes genieten. Ik moet mij geweld aandoen om te beseffen dat mijn vriend Diderot al meer dan honderd jaar dood is; want desondanks is hij mijn tijdgenoot, mijn dagelijksche kameraad.

De afkeer van het verleden spruit voort uit ons besef van het onherroepelijke. Wat verging is voorgoed en volledig vergaan; wat onze herinnering behoudt is nooit anders dan een vervalschte voorstelling, een misleidende schijn. Niets keert terug. Iedere seconde is eenig, gelijkenis bedrog. Wanneer wi) spreken over gestalten en gebeurtenissen uit de geschiedenis, ook al brengen wij er duizenden vastgelegde bijzonderheden bij te pas, hebben wij het altijd en alléén maar over het beeld dat wij ons over menschen en daden gevormd hebben en dus over een actualiteit en onszelf. Ieder verschijnsel vermenigvuldigt zich even zoovele malen als er lieden zijn om het waar te nemen. Ieder feit lost zich in het oogenblik dat het plaats grijpt op in een oneindig aantal voorstellingen, welker aard door de verschillende getuigen bepaald wordt en die alle van het oorspronkelijke motief en onderling verschillen. Om mij met een gestalte en zijn levensbewegingen te vereenzelvigen heb ik weinig gegevens noodig, zonder dat deswegen mijn vormgeving min-

Sluiten