Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

en blijft. Deze nu wordt hem door de staat gegund. Het probleem van den dwang wordt aldus teruggebrachttot een technische quaestie. Wie verstandig is bekommert zich om de herkomst, noch om de motiveering van de eischen welke hem gesteld worden; de kennis des levens bestaat daarin, dat men zich tot in de geringste bijzonderheden schikt naar de voorschriften van overheid en zedeleer, ook al is men hartgrondig overtuigd van de onzinnigheid ervan, om beschermd door de eerbiedwaardigheid, welke men aldus verwerft, in het geniep van iedere dwaasheid en iedere ongepaste drift te kunnen genieten. De heeren dictatoren echter kunnen zich bij het bestaan van deze verborgen mogelijkheden voor den eenzamen mensch niet neerleggen en langs de gemeenste sluipwegen trachten hun handlangers in onze intimiteit binnen te dringen. Ik zal niet zeggen, dat op deze wijze veel bereikt wordt, want vrijheid-vandenken bestaat altijd en overal. In een democratie is het mogelijk dit natuurrecht in beperkte maar nog zeer aantrekkelijke wijze in de samenleving te verwezenlijken; terwijl de dictatuur duizend duivelsche listen bedenkt, om de onderworpenen tot in hun teederste schuilhoeken te schenden. Het geeft eenige troost dat tot nu toe de wreedste middelen niet tot het gewenschte doel geleid hebben: zelfs de inquisitie, die toch op een keurige organisatie kon bogen, heeft de ketterij niet uit kunnen roeien.

En alweer komen wij tot het verschil in richting. De ideale democratie is gebouwd op een onbeperkte kritiek van denken en doen; en gaat dus uit van den volmaakten mensch. Het is onze gebrekkigheid die

Sluiten